{"id":180,"date":"2008-07-31T14:21:00","date_gmt":"2008-07-31T09:21:00","guid":{"rendered":"http:\/\/iepf-ngo.org\/az\/yerde-gizlenmis-qatil\/"},"modified":"2008-07-31T14:21:00","modified_gmt":"2008-07-31T09:21:00","slug":"yerde-gizlenmis-qatil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/yerde-gizlenmis-qatil\/","title":{"rendered":"Yerd\u0259 gizl\u0259nmi\u015f qatil"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Bab\u0259k Cahandarov, &#8220;Paritet&#8221; q\u0259zeti, 18 iyun 2008<\/strong><br \/>\n<strong>H\u0259r il d\u00fcnyada mina partlay\u0131\u015flar\u0131 s\u0259b\u0259bi il\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan ya h\u0259lak olur, ya da ciddi b\u0259d\u0259n x\u0259sar\u0259ti al\u0131r<\/strong><br \/>\nParkdak\u0131 oturacaqlar\u0131n birind\u0259 oturub \u0259traf\u0131 seyr edir\u0259m. Bird\u0259n g\u00f6z\u00fcm m\u0259nd\u0259n bir q\u0259d\u0259r aral\u0131da dayanm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r iki \u0259lind\u0259 \u0259sa olan balaca bir u\u015fa\u011fa sata\u015f\u0131r. Bir anl\u0131q donub qal\u0131ram&#8230; Aya\u011f\u0131n\u0131n birini itirmi\u015f bu u\u015faq h\u0259sr\u0259tl\u0259 yax\u0131nl\u0131qda oynayan h\u0259mya\u015f\u0131dlar\u0131n\u0131 seyr edirdi. U\u015faqlar is\u0259 \u00f6z al\u0259ml\u0259rind\u0259 idil\u0259r, ba\u015flar\u0131 oynama\u011fa el\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131 ki, c\u0259mi bir ne\u00e7\u0259 add\u0131ml\u0131qda olan v\u0259 bir aya\u011f\u0131n\u0131 itirmi\u015f u\u015fa\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bel\u0259 hiss etmirdil\u0259r.<br \/>\nT\u0259s\u0259vv\u00fcr edirsinizmi, 12-13 ya\u015f\u0131 ancaq olan v\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259yi qabaqda olan bir u\u015fa\u011f\u0131n arzular\u0131 bir andaca pu\u00e7 olur. Xain d\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259r\u0259find\u0259n gizl\u0259dil\u0259n minaya d\u00fc\u015f\u0259n bu balaca \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kimi \u0259sa il\u0259 ya\u015fama\u011fa, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 arxalanma\u011fa m\u0259hkumdur. Bunun is\u0259 t\u0259k bir g\u00fcnahkar\u0131 var&#8230; M\u0130NA!<br \/>\nM\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, haz\u0131rda 82 \u00f6lk\u0259d\u0259 milyonlarla insan h\u0259l\u0259 d\u0259 yer\u00fcst\u00fc mina v\u0259 partlay\u0131c\u0131 m\u00fcharib\u0259 qal\u0131qlar\u0131n\u0131n qorxusu alt\u0131nda ya\u015fay\u0131r. H\u0259r il bu qur\u011fular minl\u0259rl\u0259 qad\u0131n, ki\u015fi, o\u011flan v\u0259 q\u0131z\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259, \u0259lsiz, ayaqs\u0131z qalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Minalar insanlar\u0131n ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259l\u0259rin\u0259 viranedici z\u0259r\u0259r vurmaqla yana\u015f\u0131, onlar\u0131n \u0259razil\u0259r, yollar v\u0259 \u0259n sad\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259sin\u0259 mane\u0259 yarad\u0131r. Haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada mina qurban\u0131 olan yar\u0131m milyona yax\u0131n insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ehtimal olunur v\u0259 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u00e7oxlu sayda insan mina qurban\u0131na \u00e7evrilm\u0259kd\u0259 davam edir. D\u00fczg\u00fcn statistika apar\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan mina qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131qlanan r\u0259q\u0259ml\u0259rd\u0259n qat-qat art\u0131q oldu\u011fu ehtimal edilir.<br \/>\nMina qurbanlar\u0131ndan biri d\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 h\u0259r iki aya\u011f\u0131n\u0131 itirmi\u015f Vahid \u018fliyevdir. M\u00fcsahibim 1957-ci ild\u0259 Ab\u015feron rayonunun Qobu q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 anadan olub. Ail\u0259lidir, \u00fc\u00e7 o\u011ful atas\u0131d\u0131r. Dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, 1984-c\u00fc ild\u0259n sovet ordusunda xidm\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayan andan c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259sin\u0259 yollan\u0131b v\u0259 bir h\u0259rb\u00e7i kimi bir \u00e7ox a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edib. Son d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc \u0259razi F\u00fczuli rayonu olub: &#8220;F\u00fczuli rayonunda a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r gedirdi. H\u0259rbi komandanl\u0131qdan \u0259mr g\u0259ldi ki, toplar\u0131n m\u00f6vqel\u0259ri d\u0259yi\u015fdirilsin. \u00c7\u00fcnki d\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259yyar\u0259l\u0259ri toplar\u0131n yerini m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdil\u0259r v\u0259 h\u0259min \u0259razini at\u0259\u015f\u0259 tutma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. \u0130ki zabitl\u0259 birg\u0259 ma\u015f\u0131na oturub getm\u0259k is\u0259yirdik ki, bir q\u0259d\u0259r aralanm\u0131\u015f ma\u015f\u0131n minaya d\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 m\u0259n hu\u015fumu itirdim. Oyananda g\u00f6rd\u00fcm ki, yerd\u0259 uzanm\u0131\u015fam. D\u0259rhal m\u0259ni Beyl\u0259qan rayonunda yerl\u0259\u015f\u0259n h\u0259rbi hospitala g\u0259tirdil\u0259r. V\u0259ziyy\u0259tim a\u011f\u0131r oldu\u011fundan \u0259m\u0259liyyat el\u0259dil\u0259r v\u0259 h\u0259r iki aya\u011f\u0131m\u0131 dizd\u0259n yuxar\u0131 k\u0259sdil\u0259r. Oradan da vertolyotla Bak\u0131dak\u0131 Respublika X\u0259st\u0259xanas\u0131na g\u0259tirdil\u0259r. Bir m\u00fcdd\u0259t burada m\u00fcalic\u0259 olunduqdan sonra ev\u0259 burax\u0131ld\u0131m&#8221;.<br \/>\nV.\u018fliyevin ayaqlar\u0131 amputasiya edildikd\u0259n sonra i\u015fsiz qalsa da, d\u00f6vl\u0259tin d\u0259st\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 ayaqda durma\u011f\u0131 bacar\u0131r. Minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f insan kimi ona X\u0131rdalan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 iki otaql\u0131 ev v\u0259 &#8220;Oka&#8221; markal\u0131 ma\u015f\u0131n verilib. Bundan \u0259lav\u0259 ke\u00e7mi\u015f h\u0259rb\u00e7i kimi 353 manat pensiya al\u0131r. Onu qay\u011f\u0131land\u0131ran \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259s\u0259 b\u00f6y\u00fck o\u011flunun i\u015fsiz qalmas\u0131, ortanc\u0131l v\u0259 ki\u00e7ik o\u011flunun is\u0259 t\u0259hsil haqq\u0131n\u0131 verm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259km\u0259sidir: &#8220;B\u00f6y\u00fck o\u011flum di\u015f h\u0259kimliyini qurtarsa da haz\u0131rda i\u015fl\u0259mir. Ortanc\u0131l o\u011flum Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sinin qiyabi \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 t\u0259hsil al\u0131r. \u0130llik t\u0259hsil haqq\u0131 1100 manatd\u0131r. \u00d6d\u0259ni\u015f haqq\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259si xahi\u015fi il\u0259 aidiyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131na bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259yim\u0259 baxmayaraq m\u0259s\u0259l\u0259 bu g\u00fcn\u0259 kimi \u00f6z h\u0259llini tarmay\u0131b. Lakin h\u0259l\u0259 \u00fcmidimi itirm\u0259mi\u015f\u0259m v\u0259 inan\u0131ram ki, tez bir zamanda aidiyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 m\u0259n\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p><strong>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 2331 n\u0259f\u0259r minan\u0131n qurban\u0131na \u00e7evrilib<\/strong><br \/>\nN\u0259 q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131r olsa da qeyd etm\u0259liyik ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n insanlar\u0131n say\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259dir. Onlar\u0131n aras\u0131nda azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar v\u0259 qad\u0131nlar az deyil. ANAMA-n\u0131n (\u018frazil\u0259rin Minalardan T\u0259mizl\u0259nm\u0259si \u00fczr\u0259 Milli Agentlik) \u0259m\u0259liyyat meneceri Samir Poladovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayandan bu g\u00fcn\u0259 kimi 2331 n\u0259f\u0259r insan minan\u0131n qurban\u0131na \u00e7evrilib. Minaya d\u00fc\u015f\u0259n insanlar\u0131n 359-u \u00f6l\u00fcb, 1972-si is\u0259 yaralan\u0131b. \u00d6l\u0259nl\u0259rin 304-\u00fc ki\u015fi, 9-u qad\u0131n, 46-s\u0131 u\u015faq olub. Eyni zamanda 1706 ki\u015fi, 39 qad\u0131n, 227 u\u015faq minaya d\u00fc\u015fm\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u0259r\u0259c\u0259li b\u0259d\u0259n x\u0259sar\u0259tl\u0259ri al\u0131blar.<br \/>\n\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, n\u0259z\u0259riniz\u0259 \u00e7atd\u0131raq ki, Az\u0259rbaycan d\u00fcnyada \u0259razisind\u0259 \u0259n \u00e7ox mina v\u0259 partlamam\u0131\u015f sursat olan \u00f6lk\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda ilk yerl\u0259rd\u0259n birini tutur. Bu g\u00fcn mina v\u0259 PHS-l\u0259rin (partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursat) qal\u0131qlar\u0131na \u00f6lk\u0259mizin \u0259ks\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259 t\u0259sad\u00fcf olunur. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fdan ba\u015fqa C\u0259bray\u0131l, Z\u0259ngilan, Qubadl\u0131, La\u00e7\u0131n, K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonlar\u0131, F\u00fczuli v\u0259 A\u011fdam rayonlar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si Erm\u0259nistan\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131ndad\u0131r v\u0259 onlar\u0131n mina il\u0259 g\u00fccl\u00fc \u00e7irkl\u0259nm\u0259si ehtimal edilir.<br \/>\nMinadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n insanlara yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rda ANAMA t\u0259r\u0259find\u0259n bir ne\u00e7\u0259 layih\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Layih\u0259l\u0259rd\u0259n biri G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131q sexind\u0259 mina qurbanlar\u0131n\u0131n v\u0259 onlar\u0131n ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ba\u015fqa bir layih\u0259 minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n insanlara h\u00fcquqi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259sidir. S.Poladovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n insanlar\u0131n \u00e7oxu \u00f6z h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 pis bildiyind\u0259n h\u00fcquqi yard\u0131ma ehtiyaclar\u0131 var: &#8220;Bir \u00e7oxlar\u0131n\u0131n \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259si a\u015fa\u011f\u0131 oldu\u011fundan az pensiya al\u0131rd\u0131lar. Layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 mina qurbanlar\u0131n\u0131n bir \u00e7oxunun \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259sini d\u0259yi\u015fdik ki, bu da onlara daha y\u00fcks\u0259k pensiya almalar\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259k. Ba\u015fqa bir layih\u0259 is\u0259 \u0259lill\u0259rin psixoloyi v\u0259 fiziki reabilitasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259rd\u0259kanda yerl\u0259\u015f\u0259n pansiyanata m\u0259zuniyy\u0259t\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sidir. Burada onlar istirah\u0259t etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 pe\u015f\u0259kar h\u0259kiml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7ir v\u0259 m\u00fcalic\u0259 olunurlar. Haz\u0131rda is\u0259 ANAMA \u0130OM (Beyn\u0259lxalq Miqrasiya T\u0259\u015fkilat\u0131) t\u0259\u015fkilat\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 mina qurbanlar\u0131na mikrokreditl\u0259rin verilm\u0259si layih\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>67,649 milyon kvadrat metr \u0259razi minalardan t\u0259mizl\u0259nib<\/strong><br \/>\nMinalanm\u0131\u015f \u0259razil\u0259rin minalardan t\u0259mizl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn davaml\u0131 i\u015f apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dey\u0259n S.Poladovun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, Agentlik yarand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259n indiy\u0259 kimi 67,649 milyon kvadrat metr \u0259razini minalardan t\u0259mizl\u0259yib. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 140 piyada \u0259leyhin\u0259 mina, 170 tank \u0259leyhin\u0259 mina, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 306578 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursat a\u015fkar olunaraq z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilib. \u018fm\u0259liyyat meneceri bildirib ki, minalar v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursat daha \u00e7ox F\u00fczuli, A\u011fcab\u0259di, Xocav\u0259nd, T\u0259rt\u0259r, Goranboy v\u0259 A\u011fstafa rayonlar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259rind\u0259 a\u015fkarland\u0131\u011f\u0131ndan t\u0259mizl\u0259m\u0259 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 da \u0259sas\u0259n ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n rayonlarda arar\u0131l\u0131r: &#8220;H\u0259r bir rayonda regional ofisin n\u0259zdind\u0259 t\u0259mizl\u0259m\u0259 qrupu v\u0259 minaaxtaran d\u0259st\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Eyni zamanda ANAMA-n\u0131n n\u0259zdind\u0259 \u00c7evik \u018fm\u0259liyyat Qrupu da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Onun \u0259sas v\u0259zif\u0259si mina t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 hal yaranan zaman d\u0259rhal laz\u0131mi \u0259m\u0259liyyat ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 yaranm\u0131\u015f t\u0259hl\u00fck\u0259ni aradan qald\u0131rmaqd\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259 minalar\u0131n v\u0259 yer\u0259 basd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlar\u0131n tap\u0131lmas\u0131nda 30-dan \u00e7ox x\u00fcsusi t\u0259lim g\u00f6rm\u00fc\u015f minaaxtaran itin k\u00f6m\u0259yind\u0259n d\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunur&#8221;.<br \/>\nS.Poladovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, minalar\u0131n tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 daha \u00e7ox texniki vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunur. Haz\u0131rda ANAMA-n\u0131n 5 minat\u0259mizl\u0259y\u0259n ma\u015f\u0131n\u0131 var. Xorvatiya v\u0259 Slovakiyada istehsal olunmu\u015f bu ma\u015f\u0131nlardan minalar\u0131n a\u015fkar edilib z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox yerl\u0259rind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunur.<br \/>\nQeyd ed\u0259k ki, ANAMA partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlar\u0131n tap\u0131laraq z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259si i\u015fini d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir. Haz\u0131rda ANAMA NATO il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 iki ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, sovet ordusunun A\u011fstafa rayonunda yerl\u0259\u015fmi\u015f ke\u00e7mi\u015f h\u0259rbi bazas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 t\u0259mizl\u0259m\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131 arar\u0131r. Bu g\u00fcn\u0259 kimi h\u0259min \u0259razid\u0259 280 min\u0259 yax\u0131n partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursat a\u015fkar edilib. Onlar\u0131n bir hiss\u0259si art\u0131q m\u0259hv edilib v\u0259 haz\u0131rda yerd\u0259 qalan hiss\u0259nin d\u0259 m\u0259hv edil\u0259r\u0259k z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259si i\u015fi arar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Mina qurbanlar\u0131n\u0131n \u0259sas probleml\u0259ri c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya olunmaq v\u0259 i\u015fsizlikdir<\/strong><br \/>\n&#8220;Dir\u00e7\u0259li\u015f&#8221; G\u0259ncl\u0259rin Sosial Psixoloyi Reabilitasiya M\u0259rk\u0259zinin direktoru \u0130slam Bax\u015f\u0259liyev q\u0259zetimiz\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda qeyd edib ki, minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n insanlar\u0131n \u0259sas probleml\u0259ri c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya olunmaq v\u0259 i\u015fsizlikdir: &#8220;\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u0259lil insan \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f tarmaq m\u00fc\u015fk\u00fcl m\u0259s\u0259l\u0259 oldu\u011fundan mina qurbanlar\u0131 aras\u0131nda i\u015fsizliyin s\u0259viyy\u0259si \u00e7ox y\u00fcks\u0259kdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 onlar\u0131n laz\u0131mi i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya olunmalar\u0131na yard\u0131m etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir&#8221;.<br \/>\nM\u0259rk\u0259z s\u0259dri Bak\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 regionlarda ya\u015fayan mina qurbanlar\u0131na m\u00fcnasib\u0259tin bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli olmas\u0131na da diqq\u0259t \u00e7\u0259kir: &#8220;Mina qurbanlar\u0131n\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdikl\u0259ri \u0259sas probleml\u0259rd\u0259n biri \u0259lillik qruplar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259sinin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu problem \u00f6lk\u0259nin Q\u0259rb b\u00f6lg\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc daha qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 b\u00fcruz\u0259 verir. 2006-c\u0131 il sentyabr\u0131n 17-d\u0259n 2007-ci il fevral\u0131n 17-n\u0259 kimi minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n insanlar\u0131n \u0259llillik qruplar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sin\u0259 yenid\u0259n bax\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 Qazax, Tovuz, A\u011fstafa, Samux v\u0259 G\u0259d\u0259b\u0259y rayonlar\u0131nda yeni bir layih\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdik. Mina qurbanlar\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259r\u0259k onlar\u0131n \u0259lillik qruplar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259rinin h\u0259llin\u0259 nail olmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rini yenid\u0259n haz\u0131rlad\u0131q v\u0259 h\u0259kim m\u00fcayin\u0259sind\u0259n ke\u00e7m\u0259l\u0259rini t\u0259\u015fkil etdik. \u00dcmumilikd\u0259 layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n 33 n\u0259f\u0259rin \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259si almas\u0131na v\u0259 yaxud da \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259sinin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sin\u0259 nail olduq&#8221;.<br \/>\n\u0130.Bax\u015f\u0259liyev minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Finlandiyan\u0131n &#8220;Abilis&#8221; Fondunun maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 yeni bir layih\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259rini d\u0259 bildirdi: &#8220;H\u0259min layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 A\u011fstafa rayonunun Q\u0131raq K\u0259s\u0259m\u0259n k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan d\u00f6rd\u00fc ki\u015fi v\u0259 d\u00f6rd\u00fc qad\u0131n olmaqla 8 n\u0259f\u0259r \u0259lil \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f yerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etdik. Ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n k\u0259ndd\u0259 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn icar\u0259y\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcm\u00fcz 10 hektar torpaq sah\u0259sind\u0259 s\u00fcp\u00fcrg\u0259 v\u0259 qar\u011f\u0131dal\u0131 \u0259kilib bec\u0259rilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmu\u015fuq. \u018flil insanlar burada birg\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r v\u0259 y\u0131\u011f\u0131lan m\u0259hsuldan \u0259ld\u0259 olunan g\u0259lir onlar\u0131n ehtiyaclar\u0131na s\u0259rf olunacaq. G\u0259l\u0259n il is\u0259 h\u0259min torpaqda tax\u0131l \u0259kilm\u0259sini planla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f\u0131q. \u018fsas m\u0259qs\u0259d \u0259lill\u0259ri i\u015fl\u0259 t\u0259min etm\u0259k, onlar\u0131n kimd\u0259ns\u0259 as\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya olunmalar\u0131na k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rm\u0259kdir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>&#8220;B\u0259zi d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259lill\u0259rin h\u00fcquqlar\u0131 pozulur&#8221;<\/strong><br \/>\n\u0130.Bax\u015f\u0259liyevi narahat ed\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 b\u0259zi d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259lill\u0259rin h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n pozulmas\u0131d\u0131r: &#8220;Minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n insanlara t\u0259m\u0259nnas\u0131z olaraq \u0259lillik qrupu verilm\u0259li, s\u0259hh\u0259ti z\u0259ifl\u0259y\u0259n \u0259lill\u0259rin \u0259lillilik d\u0259r\u0259c\u0259si art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Lakin bir \u00e7ox hallarda \u0259lill\u0259rin h\u00fcquqlar\u0131 b\u0259zi d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozulur. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00fcnvanl\u0131 sosial yard\u0131m\u0131n verilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6lk\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n s\u0259r\u0259ncam\u0131 obyektiv v\u0259 subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n yerl\u0259rd\u0259 ist\u0259nil\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 icra olunmur. Bunun s\u0259b\u0259bidir ki, el\u0259 olur ki, maddi durumu a\u015fa\u011f\u0131 olan v\u0259 he\u00e7 bir yerd\u0259n g\u0259liri olmayan minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n \u0259lil sosial yard\u0131m ala bilmir. Bu neqativ hal aradan qald\u0131r\u0131lmal\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u0259lill\u0259r\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ftli kreditl\u0259r verilm\u0259lidir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>\u018fsas mina istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 \u00c7in, Rusiya v\u0259 AB\u015e-d\u0131r<\/strong><br \/>\nD\u00fcnyada 180 milyon istifad\u0259 edilm\u0259mi\u015f minalar\u0131n qald\u0131\u011f\u0131 ehtimal olunur. Bu is\u0259 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin h\u0259r birinin pay\u0131na bir milyon mina d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc dem\u0259kdir. \u018fn b\u00f6y\u00fck rezervl\u0259r\u0259 \u00c7in, Rusiya v\u0259 AB\u015e malikdir. \u018fsas mina istehsal\u00e7\u0131lar\u0131 da ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rdir. D\u00fcnyada mina t\u0259hl\u00fck\u0259liliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ilk yerl\u0259ri is\u0259 \u018ffqan\u0131stan, Kamboca, Saxara v\u0259 \u0130raq tutur. H\u0259r il bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan minan\u0131n qurban\u0131na \u00e7evrilir.<br \/>\nQeyd ed\u0259k ki, minalar v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlar\u0131n istifad\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. H\u0259r il aprelin 4-\u00fc Beyn\u0259lxalq Mina T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Bar\u0259d\u0259 Maarifl\u0259ndirm\u0259 V\u0259 Minalardan T\u0259mizl\u0259m\u0259 F\u0259aliyy\u0259tin\u0259 Yard\u0131m G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. Eyni zamanda 1997-ci ild\u0259 BMT t\u0259r\u0259find\u0259n &#8220;Piyadalar \u0259leyhin\u0259 minalar\u0131n istifad\u0259si, ehtiyat\u0131n\u0131n toplanmas\u0131, istehsal\u0131 v\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sinin qada\u011fan edilm\u0259si v\u0259 onlar\u0131n m\u0259hv olunmas\u0131&#8221; haqq\u0131nda Ottava konvensiyas\u0131 q\u0259bul edilib. 160-a yax\u0131n d\u00f6vl\u0259t bu sazi\u015f\u0259 qo\u015fulsa da, Az\u0259rbaycan da daxil olmaqla 44 \u00f6lk\u0259 onu h\u0259l\u0259 d\u0259 ratifikasiya etm\u0259yib. Buna s\u0259b\u0259b \u00f6lk\u0259mizin m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famas\u0131 v\u0259 20 faizd\u0259n art\u0131q torpa\u011f\u0131m\u0131z\u0131n erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmas\u0131d\u0131r. Bununla bel\u0259 \u00f6lk\u0259miz konvensiyan\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rinin yerin\u0259 yetirilm\u0259sind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak etm\u0259kl\u0259 m\u00fcharib\u0259 t\u0259r\u0259fdar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259llin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir.<\/p>\n<p><strong>Mina istehsal ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 55-d\u0259n 14-\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb<\/strong><br \/>\nArt\u0131q minalardan istifad\u0259nin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 ciddi nailiyy\u0259tl\u0259r d\u0259 \u0259ld\u0259 edilib. Bel\u0259 ki, yuxar\u0131da ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n sazi\u015fin imzaland\u0131\u011f\u0131 tarixd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 kimi 40 milyondan art\u0131q piyada \u0259leyhin\u0259 mina ehtiyat\u0131 m\u0259hv edilib. Konvensiyadan \u0259vv\u0259l 55 \u00f6lk\u0259 minalar\u0131n istehsal\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdusa, konvensiyadan sonra bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin say\u0131 14-\u0259 enib. 30-dan \u00e7ox \u00f6lk\u0259d\u0259 yerli h\u00f6kum\u0259tl\u0259r, donorlar, qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131 v\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 (BMT) aras\u0131nda bu problemin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q h\u0259yata ke\u00e7irilir. Piyadalar \u0259leyhin\u0259 minalar\u0131n istehsal\u0131, sat\u0131\u015f\u0131 v\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si ilb\u0259il azal\u0131r. Mina qurbanlar\u0131na yard\u0131m, onlar\u0131n reabilitasiyas\u0131 v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 yenid\u0259n inteqrasiyas\u0131 daha geni\u015f miqyasda v\u0259 daha yax\u015f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259min olunur.<br \/>\n\u0130nan\u0131ram ki, n\u0259 vaxtsa torpaqlar\u0131m\u0131z n\u0259yin bahas\u0131na olursa olsun geri qaytar\u0131lacaq. Lakin m\u00fcharib\u0259 qurtarsa bel\u0259 onun yaratd\u0131\u011f\u0131 f\u0259sadlar h\u0259l\u0259 uzun ill\u0259r insanlara z\u0259rb\u0259 vurmaqda davam ed\u0259c\u0259k, h\u0259l\u0259 \u00e7ox insan minalar\u0131n qurban\u0131na \u00e7evril\u0259c\u0259k. \u00d6lk\u0259miz minalardan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u00f6n s\u0131rada dayand\u0131\u011f\u0131ndan ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tini bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259kl\u0259, pozulan h\u00fcquqlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u0259rpas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q. Minas\u0131z bir d\u00fcnyada ya\u015famaq arzusuyla&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fc\u0259llif: Bab\u0259k Cahandarov, &#8220;Paritet&#8221; q\u0259zeti, 18 iyun 2008 H\u0259r il d\u00fcnyada mina partlay\u0131\u015flar\u0131 s\u0259b\u0259bi il\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan ya h\u0259lak olur, ya da ciddi b\u0259d\u0259n x\u0259sar\u0259ti al\u0131r Parkdak\u0131 oturacaqlar\u0131n birind\u0259 oturub \u0259traf\u0131 seyr edir\u0259m. Bird\u0259n g\u00f6z\u00fcm m\u0259nd\u0259n bir q\u0259d\u0259r aral\u0131da dayanm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259r iki \u0259lind\u0259 \u0259sa olan balaca bir u\u015fa\u011fa sata\u015f\u0131r. Bir anl\u0131q donub qal\u0131ram&#8230; Aya\u011f\u0131n\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-180","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-musabiqeler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=180"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}