{"id":181,"date":"2008-07-31T14:21:00","date_gmt":"2008-07-31T09:21:00","guid":{"rendered":"http:\/\/iepf-ngo.org\/az\/buna-yasamaq-demek-olmaz\/"},"modified":"2008-07-31T14:21:00","modified_gmt":"2008-07-31T09:21:00","slug":"buna-yasamaq-demek-olmaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/buna-yasamaq-demek-olmaz\/","title":{"rendered":"\u201cBuna ya\u015famaq dem\u0259k olmaz!..\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Bahar R\u00fcst\u0259mli, &#8220;Reytinq&#8221; q\u0259zeti, iyun 2008<\/strong><\/p>\n<p><strong>Mina qurbanlar\u0131n\u0131n probleminin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin nizamlanmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259k laz\u0131m deyil<\/strong><br \/>\nH\u0259r il yer\u00fcst\u00fc mina v\u0259 partlay\u0131c\u0131 m\u00fcharib\u0259 qal\u0131qlar\u0131n\u0131n i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 15.000 adam h\u0259lak olur, y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan \u015fik\u0259st olur. Ottava Konvesiyas\u0131na \u0259sas\u0259n, bu g\u00fcn\u00fcd\u0259k d\u00fcnyada 40 milyona yax\u0131n piyada \u0259leyhin\u0259 mina ehtiyat\u0131 m\u0259hv edilib. Piyadalar \u0259leyhin\u0259 minalar\u0131n istehsal\u0131, sat\u0131\u015f\u0131 v\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si dem\u0259k olar ki, dayan\u0131b. Bundan ba\u015fqa, \u018flill\u0259rin H\u00fcquqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 Konvensiya (insan haqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 bu vaxta q\u0259d\u0259r \u0259n q\u0131sa zamanda m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259d) 30 mart 2007-ci ild\u0259 imzalanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q elan olunub. Bu konvensiyan\u0131n m\u0259qs\u0259di sa\u011flaml\u0131q imkanlar\u0131nda m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r\u0259 baxmayaraq, h\u0259r k\u0259sin insan haqlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kdir.<br \/>\nHaz\u0131rda Az\u0259rbaycanda 1953 n\u0259f\u0259r minalardan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259kmi\u015f \u015f\u0259xsin fiziki v\u0259 ictimai reabilitasiyaya ehtiyac\u0131 var. Bu, Az\u0259rbaycan \u018frazil\u0259rini Minalardan T\u0259mizl\u0259m\u0259si \u00fczr\u0259 Milli Agentliyinin (ANAMA) m\u0259lumat\u0131d\u0131r. S\u00f6z\u00fcged\u0259n z\u0259r\u0259rdid\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Agentlik BMT-nin \u0130nki\u015faf Proqram\u0131 il\u0259 birg\u0259 layih\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir.<br \/>\nII qrup \u0259lil olan M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259nov minadan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259kmi\u015fl\u0259rd\u0259n biridir. O, 1971-ci ild\u0259 F\u00fczuli rayonun Divanl\u0131lar k\u0259ndind\u0259 anadan olub v\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayanda, 1991-ci ild\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq c\u0259bh\u0259y\u0259 gedib. M.H\u0259s\u0259nov Milli Ordunun ilk batalyonlar\u0131ndan birind\u0259 Fizuli, Xocav\u0259nd v\u0259 s. \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb. \u201c1993-c\u00fc il mart\u0131n 8-d\u0259n 9-a ke\u00e7\u0259n gec\u0259 h\u0259yat\u0131m\u0131n qarald\u0131\u011f\u0131, \u0259zablar\u0131m\u0131n ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn oldu. B\u0259lk\u0259 d\u0259 he\u00e7 yuxuda da g\u00f6r\u0259 bilm\u0259zdim ki, sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131m\u0131 el\u0259 do\u011fulub boya-ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131m ata yurdumda &#8211; Divanl\u0131larda itir\u0259c\u0259y\u0259m. Amma n\u0259 yaz\u0131q ki, m\u0259hz bel\u0259 oldu. T\u0259rslikd\u0259n h\u0259min g\u00fcn\u00fc day\u0131m da m\u0259niml\u0259 idi. Yan\u0131m\u0131zda tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir n\u0259f\u0259r d\u0259 vard\u0131. Ma\u015f\u0131nla yol gedirdik. Q\u0259fild\u0259n ayaqlar\u0131m yerd\u0259n qa\u00e7d\u0131, \u00f6z\u00fcm\u00fc tamam ba\u015fqa bir d\u00fcnyada hiss etdim. H\u0259r yan g\u00f6z\u00fcmd\u0259 qarld\u0131. G\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7anda \u00f6z\u00fcm\u00fc F\u00fczuli rayonunun m\u0259rk\u0259zi hospital\u0131nda g\u00f6rd\u00fcm. G\u00f6rd\u00fcm ki, day\u0131m yan\u0131mda yoxdur. Intuitive ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm ki, o art\u0131q h\u0259yatda deyil. H\u0259qiq\u0259t\u0259n mina day\u0131m\u0131 el\u0259 h\u0259min g\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00fcm\u00fcn a\u011fu\u015funa atm\u0131\u015fd\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015f\u0259xsin is\u0259 q\u0131\u00e7lar\u0131 \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. H\u0259min an n\u0259yin v\u0259 nec\u0259 ba\u015f verdiyini anlamam\u0131\u015fd\u0131m. Amma sonra minaya d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcm\u00fc ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm.<br \/>\nM\u0259n xeyli qan itirmi\u015fdim. Amma \u00fcr\u0259yimd\u0259 \u00fcm\u00fcd \u00e7\u0131ra\u011f\u0131 yan\u0131rd\u0131. H\u0259kiml\u0259rin biri dedi ki, m\u0259ni t\u0259cili olaraq Bak\u0131ya aparmal\u0131d\u0131rlar. M\u0259ni Bak\u0131ya vertalyotla g\u0259tirdil\u0259r. Ekspermental x\u0259st\u0259xanada m\u0259lum oldu ki, mina arteriya damarlar\u0131m\u0131 tamamil\u0259 yox edib. H\u0259kiml\u0259r dedi ki, t\u0259cili olaraq \u0259m\u0259liyyat olunmal\u0131yam. \u018fm\u0259liyyat ota\u011f\u0131na apard\u0131lar. S\u0259n dem\u0259 h\u0259r \u015fey m\u0259nas\u0131zm\u0131\u015f. \u018fm\u0259liyyatdan sonra aya\u011f\u0131m i\u015fl\u0259m\u0259di. Xaric\u0259 getm\u0259k, orada \u0259m\u0259liyyat olunmuq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi r\u0259y laz\u0131m idi. Ancaq h\u0259kiml\u0259r buna raz\u0131l\u0131q verm\u0259di. \u018fm\u0259lliyyatdan azca sonra t\u0259z\u0259d\u0259n ayaq barma\u011f\u0131m\u0131n birini k\u0259sdil\u0259r. Onun ard\u0131nca yenid\u0259n \u0259m\u0259liyyat olundum. A\u011fr\u0131lar\u0131m m\u0259n\u0259 rahatl\u0131q vermirdi. Tamam cana doymu\u015fdum. Dedim ki, daha b\u0259sdur, bird\u0259f\u0259lik bu aya\u011f\u0131 k\u0259sin. N\u0259hay\u0259t, 9 ild\u0259n sonra son d\u0259f\u0259 \u0259m\u0259liyyat olundum v\u0259 aya\u011f\u0131m\u0131 p\u0259nc\u0259 hiss\u0259d\u0259n k\u0259sdil\u0259r\u201d.<br \/>\nM.H\u0259s\u0259novun ac\u0131 hekay\u0259ti bununla bitmir. \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ki, aya\u011f\u0131m\u0131n k\u0259silm\u0259si il\u0259 h\u0259r \u015fey bitdi. Amma yan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131m. Bir iztirablar m\u0259n\u0259 rahatl\u0131q vermirdi &#8211; protez. H\u0259r an bilirs\u0259n ki, bu ayaq s\u0259nin deyil. B\u0259z\u0259n bu d\u0259mir ayaqlar\u0131 da almaq biz\u0259 baha ba\u015fa g\u0259lir. Protez is\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra h\u00f6km\u0259n d\u0259yi\u015film\u0259lidir. Bir il iki ay T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f protezl\u0259 g\u0259zdim. Yox, buna ya\u015famaq dem\u0259k olmazd\u0131!..\u201d<br \/>\n2004-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycanda ieyn\u0259lxalq mina \u0259lehin\u0259 kampaniya i\u015f\u0259 ba\u015flayanda M.H\u0259s\u0259nov da bu h\u0259r\u0259kata qo\u015fulub. Kampaniya zaman\u0131 sor\u011fu apar\u0131l\u0131b, sor\u011funun n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n 800 n\u0259f\u0259r mina qurban\u0131 a\u015fkarlan\u0131b. Bu siyah\u0131ya ilk olaraq ANAMA etiraz edib. \u201c2004-c\u00fc ild\u0259 m\u0259n Cenevrey\u0259 getdim. Orada minadan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 konfrans ke\u00e7irilirdi. Konfransda bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 yana\u015f\u0131, minalar\u0131n z\u0259r\u0259rl\u0259\u015fdirilm\u0259si, minalar \u0259leyhin\u0259 v\u0259 \u0259lill\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k probleml\u0259ri d\u0259 m\u00fczakir\u0259 edildi v\u0259 nizamnam\u0259y\u0259 sal\u0131nd\u0131. El\u0259 h\u0259min il m\u0259n minadan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin qurumunu yaratmaq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdim. Lakin \u018fdliyy\u0259 Nazirliyi yaratyd\u0131\u011f\u0131m t\u0259\u015fkilat\u0131 qeydiyyata uzun m\u00fcdd\u0259t qeyd\u0259 alm\u0131rd\u0131lar. Nazirlik r\u0259smil\u0259ri c\u00fcrb\u0259c\u00fcr b\u0259han\u0259l\u0259r g\u0259tirirdi. Ax\u0131rda t\u0259\u015fkilat \u201cMina Qurbanlar\u0131n\u0131n sosial v\u0259 iqdisadi probleml\u0259rinin h\u0259llin\u0259 k\u00f6m\u0259k\u201d \u0130ctimai Birliyi kimi qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131. Nizamnad\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, Birlik olaraq m\u0259qs\u0259dimiz minadan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin probleml\u0259rini c\u0259miyy\u0259tin g\u00fcnd\u0259min\u0259 g\u0259tirm\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki bu insanlar c\u0259miyy\u0259td\u0259n t\u0259crid olunublar, onlara qar\u015f\u0131 \u00fcmumi bigan\u0259lik var\u201d.<br \/>\nM.H\u0259s\u0259nov ANAMA il\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q arzusundad\u0131r. Lakin \u201cMina Qurbanlar\u0131n\u0131n sosial v\u0259 iqdisadi probleml\u0259rinin h\u0259llin\u0259 k\u00f6m\u0259k\u201d \u0130ctimai Birliyi kimi, qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131 olan ANAMA t\u0259klikd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n t\u0259\u015fkilat mina t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra dig\u0259r layih\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 imza at\u0131b. Bu layih\u0259l\u0259r d\u0259 xarici donorlar hesab\u0131na ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fir v\u0259 \u0259m\u0259liyyatlara ay\u0131r\u0131lan v\u0259saitl\u0259rin h\u0259cmi ilb\u0259il azal\u0131r. Halbuki, hesablamalara g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyada 1 kvadrat metr sah\u0259nin t\u0259mizl\u0259nm\u0259sin\u0259 1-3 AB\u015e dollar\u0131 laz\u0131md\u0131r. ANAMA bu i\u015fi \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 qiym\u0259tl\u0259 &#8211; 80 sent\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irir v\u0259 bunu D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n ekspertl\u0259ri \u00f6lk\u0259 h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259qdim olunmu\u015f s\u0259n\u0259dd\u0259 t\u0259sdiql\u0259yirl\u0259r. 300 kvadrat metri (bu r\u0259q\u0259min izah\u0131n\u0131 bir q\u0259d\u0259r sonra bil\u0259c\u0259ksiniz) 80 sent\u0259 vurduqda $240 mln. dollar edir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u0259bl\u0259\u011f minalardan t\u0259mizl\u0259m\u0259 problemini 2 il \u0259rzind\u0259 h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan m\u0259bl\u0259\u011fdir. ANAMA son 5 il \u0259rzind\u0259 t\u0259xmin\u0259n $20 mln. v\u0259sait x\u0259rcl\u0259yib. H\u0259tta g\u0259r\u0259kli m\u0259bl\u0259\u011fin yar\u0131s\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 etdiyi t\u0259qdird\u0259 bel\u0259 t\u0259\u015fkilat bir il \u0259rzind\u0259 n\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r haz\u0131rlaya, n\u0259 avadanl\u0131q g\u0259tir\u0259, t\u0259bii ki, son n\u0259tic\u0259d\u0259 \u0259razil\u0259ri minadan t\u0259mizl\u0259m\u0259k g\u00fcc\u00fcnd\u0259 deyil.<br \/>\nANAMA t\u0259msil\u00e7il\u0259rinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, s\u00f6z\u00fcged\u0259n \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 v\u0259 texniki yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259sind\u0259 AB\u015e-\u0131n b\u00f6y\u00fck i\u015ftirak\u0131 var. AB\u015e h\u00f6kum\u0259ti ANAMA-ya 2002-ci ild\u0259n bu g\u00fcn\u0259d\u0259k 15 milyon dollar v\u0259sait ay\u0131r\u0131b. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda minaaxtaran m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Beyn\u0259lxalq T\u0259lim M\u0259rk\u0259zinin yarad\u0131lmas\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<br \/>\n1992-93-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar zaman\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f v\u0259 \u0259traf b\u00f6lg\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131n \u0259sas diqq\u0259t m\u0259kan\u0131d\u0131r. \u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rin bir hiss\u0259si AB\u015e-\u0131n \u201cSurvey Action Center\u201d \u015firk\u0259tinin ANAMA il\u0259 birg\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar 100 mln. kvadrat metr \u0259razi minaaxtaranlar\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259n ke\u00e7ib. \u0130\u015f\u011fal alt\u0131nda olan \u0259razil\u0259r\u0259 g\u0259linc\u0259, t\u0259xmini hesablamalara g\u00f6r\u0259 (bu, D\u00fcnya Bank\u0131 ekspertl\u0259rinin r\u0259yidir) bu r\u0259q\u0259m 350 mln. kvadrat metrd\u0259n 550 mln. kvadrat metr aral\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. M\u00fcnaqi\u015f\u0259 ba\u015flanandan mina partlay\u0131\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 x\u0259sar\u0259t alanlar\u0131n statistikas\u0131 is\u0259 bu c\u00fcrd\u00fcr: 353 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub (298-i ki\u015fi, 9-u qad\u0131n, 46-s\u0131 u\u015faq). Bu, t\u0259xmini m\u0259lumatlard\u0131r.<br \/>\nHaz\u0131rda Az\u0259rbaycanda 305 milyon kvadratmetr sah\u0259d\u0259 mina t\u0259hl\u00fck\u0259si var. Bu g\u00fcn\u0259d\u0259k 60 milyon kvadratmetr \u0259razi mina v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlardan t\u0259mizl\u0259nib. \u201cPartlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlar\u0131n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si \u00fczr\u0259 \u201cSalo\u011flu layih\u0259si&#8221;nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259sinin cari ilin iyununda t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si g\u00f6zl\u0259nilir\u201d. 900 min avro h\u0259cmind\u0259 v\u0259saitin ayr\u0131lmas\u0131 il\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lan layih\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259si 2 il 7 ay davam ed\u0259c\u0259k. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 yerin d\u0259rin qatlar\u0131ndak\u0131 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlar t\u0259mizl\u0259n\u0259c\u0259k.<br \/>\nMinalarla ba\u011fl\u0131 problemi q\u0259lizl\u0259\u015fdir\u0259n bir s\u0259b\u0259b d\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc silahlar\u0131n b\u00f6y\u00fck bir qisminin h\u0259l\u0259 sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 basd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ke\u00e7mi\u015f sovet h\u0259rbi anbarlar\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259r g\u00fcn 500-600 m\u0259rmi tap\u0131laraq m\u0259hv edilir. \u018fslind\u0259 bu i\u015fd\u0259 xeyli l\u0259ngim\u0259 var. \u00c7\u00fcnki son on ild\u0259 yerli \u0259hali m\u0259rmil\u0259ri metal tullant\u0131lar\u0131 kimi istifad\u0259 edib v\u0259 bunun da n\u0259tic\u0259sind\u0259 100-d\u0259n \u00e7ox insan m\u0259rmi partlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n qurban\u0131 olub. Sovet ordusunun poliqonlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu Tovuz, Qazax, G\u0259d\u0259b\u0259y v\u0259 s. rayonlarda m\u00f6vcud olmu\u015f silah anbarlar\u0131n\u0131n qara g\u00f6lg\u0259si indi d\u0259 yerli \u0259halini izl\u0259m\u0259kd\u0259dir. Bu m\u0259nada \u0259sas problem A\u011fstafa rayonunun Salo\u011flu k\u0259ndi v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259rd\u0259dir. Haz\u0131rda minaz\u0259r\u0259sizl\u0259\u015fdir\u0259nl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t ki\u00e7ik qruplar F\u00fczuli, A\u011fcab\u0259di, T\u0259rt\u0259r v\u0259 A\u011fdam rayonlar\u0131nda da f\u0259al i\u015f g\u00f6r\u00fcrl\u0259r.<br \/>\nANAMA m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri \u0259m\u0259liyyatlarlar zaman\u0131 beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 istifad\u0259si qada\u011fan olunmu\u015f, ancaq Erm\u0259nistan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin t\u0259tbiq etdiyi mina sisteml\u0259rin\u0259 rast g\u0259lm\u0259yibl\u0259r. \u201cHuman Rights Watch\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n silah b\u00f6lm\u0259sinin ba\u015f eksperti Mark Hiznay is\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131nda olan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda partlamam\u0131\u015f kasetli silahlar\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011fu 162 \u0259razinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edildiyini bildirir. \u201cNalo Trust\u201d (B\u00f6y\u00fck Britaniya) qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131na istinad ed\u0259n ekspert bu hiss\u0259cikl\u0259rin partlamas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 9 n\u0259f\u0259rin h\u0259lak oldu\u011funu, 40 n\u0259f\u0259rin is\u0259 x\u0259sar\u0259t ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir (Qeyri-r\u0259smi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, 300-d\u0259n \u00e7ox adam \u00f6l\u00fcb). M.Hiznay deyir ki, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda mina t\u0259mizl\u0259nm\u0259si prosesi zaman\u0131 kasetli silahlar\u0131n 650 x\u0131rda hiss\u0259cikl\u0259ri g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Lakin o, i\u015f\u011fal olunmu\u015f dig\u0259r \u0259razil\u0259rind\u0259 bu tip silahlar\u0131n olub-olmamas\u0131n\u0131n d\u0259qiql\u0259\u015fdirilm\u0259diyini bildirir.<br \/>\nErm\u0259nistandan f\u0259rqli olaraq, Az\u0259rbaycan mina istehsal etmir. \u00d6lk\u0259mizd\u0259n minalar\u0131n n\u0259qlin\u0259 d\u0259 icaz\u0259 verilmir. Piyada qo\u015funlara qar\u015f\u0131 minalar\u0131n qada\u011fan olunmas\u0131na dair Ottava Konvensiyas\u0131na g\u0259linc\u0259, haz\u0131rda 153 d\u00f6vl\u0259tin imzalad\u0131\u011f\u0131 bu beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259d\u0259 m\u00fcharib\u0259 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 olan Az\u0259rbaycan h\u0259l\u0259lik ona qo\u015fulmur. Bundan ba\u015fqa, d\u00fcnyan\u0131n 105 din xadiminin kasetli m\u0259rmil\u0259rin l\u0259\u011fvi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcraci\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 Osloda q\u0259bul edilmi\u015f b\u0259yannam\u0259 \u0259sas\u0131nda kasetli silahlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na v\u0259 yay\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 siyasi s\u0259n\u0259d haz\u0131rlan\u0131r. S\u0259n\u0259d 19-30 may aral\u0131\u011f\u0131nda Dublind\u0259ki (\u0130rlandiya) beyn\u0259lxalq konfransda m\u00fczakir\u0259 edil\u0259c\u0259k v\u0259 2008-ci ilin oktyabr ay\u0131nda imzalanma \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00f6kum\u0259tl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edil\u0259c\u0259k. Serbiyada m\u00fcvafiq m\u00f6vzuda beyn\u0259lxalq konfrans ke\u00e7iril\u0259c\u0259k v\u0259 t\u0259dbird\u0259 Az\u0259rbaycandan olan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin, r\u0259smil\u0259rin i\u015ftirak\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. \u201cAyd\u0131nd\u0131r ki, piyadalar \u0259leyhin\u0259 minalar\u0131n istehsal\u0131n\u0131n, n\u0259ql olunmas\u0131n\u0131n v\u0259 ticar\u0259tinin qada\u011fan olunmas\u0131na dair Ottava Konvensiyas\u0131yas\u0131na Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi h\u0259ll olunmam\u0131\u015f m\u00fcnaqi\u015f\u0259 s\u0259b\u0259bind\u0259n qo\u015fula bilmir. Eyni zamanda, mina probleminin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin nizamlanmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259k d\u0259 d\u00fcz deyil. Bel\u0259likl\u0259, bir yerd\u0259 dayanmaq deyil, add\u0131mbaadd\u0131m f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d, &#8211; dey\u0259 \u201cHuman Rights Watch\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n silah b\u00f6lm\u0259sinin ba\u015f eksperti Mark Hiznay m\u00f6vzuya n\u00f6qt\u0259 qoyur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fc\u0259llif: Bahar R\u00fcst\u0259mli, &#8220;Reytinq&#8221; q\u0259zeti, iyun 2008 Mina qurbanlar\u0131n\u0131n probleminin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin nizamlanmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259k laz\u0131m deyil H\u0259r il yer\u00fcst\u00fc mina v\u0259 partlay\u0131c\u0131 m\u00fcharib\u0259 qal\u0131qlar\u0131n\u0131n i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 15.000 adam h\u0259lak olur, y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan \u015fik\u0259st olur. Ottava Konvesiyas\u0131na \u0259sas\u0259n, bu g\u00fcn\u00fcd\u0259k d\u00fcnyada 40 milyona yax\u0131n piyada \u0259leyhin\u0259 mina ehtiyat\u0131 m\u0259hv edilib. Piyadalar \u0259leyhin\u0259 minalar\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-181","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-musabiqeler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=181"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/181\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}