{"id":187,"date":"2008-07-31T14:24:00","date_gmt":"2008-07-31T09:24:00","guid":{"rendered":"http:\/\/iepf-ngo.org\/az\/minaya-dusenler\/"},"modified":"2008-07-31T14:24:00","modified_gmt":"2008-07-31T09:24:00","slug":"minaya-dusenler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/minaya-dusenler\/","title":{"rendered":"Minaya d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259r&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00fc\u0259llif: M\u0259lah\u0259t Rzayeva, &#8220;\u015e\u0259rq&#8221; q\u0259zeti, 14 iyun 2008<\/strong><br \/>\n<strong>\u018flillikl\u0259 ba\u011fl\u0131 bo\u015fananlar, da\u011f\u0131lan ail\u0259l\u0259r d\u0259 var<\/strong><br \/>\nQaraba\u011f u\u011frunda sava\u015flarda mina faci\u0259sini \u015f\u0259xs\u0259n ya\u015fam\u0131\u015f Qaraba\u011f Qazil\u0259ri \u0130ctimai Birliyinin s\u0259dri Etimad \u018fs\u0259dov biziml\u0259 s\u00f6hb\u0259tind\u0259 dedi ki, d\u00fcnyan\u0131n super-g\u00fccl\u0259rinin siyasi v\u0259 iqtisadi maraqlar\u0131ndan do\u011fan d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259r &#8211; m\u00fcharib\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 \u00f6l\u00fcm sa\u00e7m\u0131r, onlar\u0131n g\u0259tirdiyi faci\u0259l\u0259rin b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fc n\u0259h\u0259ng \u0259lill\u0259r ordusunun yaranmas\u0131d\u0131r. M\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259 vaxtsa bitir, lakin torpa\u011fa basd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f minalar uzun ill\u0259r insanlara faci\u0259l\u0259r g\u0259tirir. Bizim Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si \u0259lill\u0259rimiz var. M\u0259lum m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, bu insanlar V\u0259t\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ridir v\u0259 onlar\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f zaman\u0131 minaya d\u00fc\u015fm\u0259l\u0259ri d\u0259 m\u00fcmk\u00fcn reall\u0131qd\u0131r. Ancaq at\u0259\u015fk\u0259s d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 minalardan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259n m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 var ki, onlar\u0131n say \u00e7oxlu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir. \u0130st\u0259r m\u00fcharib\u0259 \u0259lili olsun, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u00fclki \u015f\u0259xs, onlar\u0131 bir ac\u0131 ger\u00e7\u0259k birl\u0259\u015fdirir &#8211; \u0259lillik.<\/p>\n<p><strong>&#8220;\u018flill\u0259rin m\u0259n\u0259vi daya\u011fa ehtiyaclar\u0131 var&#8221;<\/strong><br \/>\nE.\u018fs\u0259dovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Qaraba\u011f \u018flill\u0259r C\u0259miyy\u0259tinin (haz\u0131rda QQ\u0130B) vaxtil\u0259 10 min\u0259 yax\u0131n \u00fczv\u00fc olub ki, onlardan hardasa 30 faizi m\u0259hz minaya d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k \u0259lil olanlar idi:<br \/>\n&#8211; \u018flill\u0259rin m\u00fcalic\u0259si v\u0259 \u0259lilliyin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 haz\u0131rda dem\u0259k olar ki, problem yoxdur. Paytaxt da daxil olmaqla bir s\u0131ra regionlarda reabilitasiya m\u0259rk\u0259zl\u0259ri yarad\u0131l\u0131b, Protez-ortopedik B\u0259rpa M\u0259rk\u0259zl\u0259ri d\u0259 m\u00f6vcuddur ki, orada \u0259lill\u0259rin m\u00fcalic\u0259 kurslar\u0131 ke\u00e7m\u0259sin\u0259 v\u0259 \u0259lilliyin b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r bir \u015f\u0259rait var. Fikrimc\u0259, minadan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin daha \u00e7ox m\u0259n\u0259vi daya\u011fa v\u0259 psixoloji reabilitasiyaya ehtiyaclar\u0131 var. M\u00fcharib\u0259 insanlar\u0131n\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u00fcharib\u0259 s\u0131x\u0131nt\u0131s\u0131 v\u0259 onun yaratd\u0131\u011f\u0131 psixoloji g\u0259rginlikd\u0259n azad etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u018flil insan yuxuda \u00f6z\u00fcn\u00fc sa\u011flam g\u00f6r\u00fcr. Ba\u015fqas\u0131 pill\u0259k\u0259nl\u0259ri qa\u00e7a-qa\u00e7a en\u0259nd\u0259 \u0259lilin ke\u00e7irdiyi hissl\u0259ri ancaq \u0259lil olan bil\u0259r. Bu  m\u0259nada x\u00fcsusi ixtisasla\u015fm\u0131\u015f x\u0259st\u0259xanalar yarad\u0131lmal\u0131 v\u0259 \u0259lill\u0259r x\u00fcsusi psixoloji m\u00fcalic\u0259 kurslar\u0131 ke\u00e7m\u0259lidir. Bu c\u00fcr kurslar ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259, \u0259lil valideyn-u\u015faq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin d\u00fczg\u00fcn formala\u015fmas\u0131na da yard\u0131m ed\u0259r. N\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r ki, fiziki q\u00fcsurla yana\u015f\u0131, \u0259lill\u0259r h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi z\u0259rb\u0259 alm\u0131\u015f insanlard\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu insanlar tibbi m\u00fcalic\u0259 \u00f6z yerind\u0259, eyni zamanda psixoloji yard\u0131m g\u00f6rm\u0259lidir. Mina el\u0259 bir \u015feydir ki, insan h\u0259yat\u0131na daxil oldusa, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k onu izl\u0259yir. Onun g\u0259tirdiyi \u0259lillik &#8211; fiziki q\u00fcsurluq insan\u0131n psixikas\u0131na ciddi t\u0259sir edir. Ba\u015fqas\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 ehtiyac duymalar\u0131 \u00e7ox zaman bu insanlarda \u00f6z\u00fcn\u0259 inams\u0131zl\u0131q, natamaml\u0131q hissl\u0259rini formala\u015fd\u0131r\u0131r ki, bu da b\u0259dbinliy\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259n t\u0259crid olunmaya g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Onlar \u0259s\u0259b sars\u0131nt\u0131lar\u0131na tez-tez m\u0259ruz qal\u0131r, c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiya ola bilmirl\u0259r. Normal, fiziki q\u00fcsursuz insanlara qar\u015f\u0131 b\u0259z\u0259n h\u0259tta onlarda antipatiya da yaran\u0131r. \u015e\u0259h\u0259r\u0259 g\u0259zintiy\u0259 \u00e7\u0131xma\u011fa \u00e7\u0259kinirl\u0259r. Sanki \u00f6zl\u0259rind\u0259n utan\u0131rlar. Bunun bir s\u0259b\u0259bi d\u0259 \u0259lil insanlar\u0131n \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 rahat h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn infrastrukturun olmamas\u0131d\u0131r. \u018flillik ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 d\u0259 t\u0259sir edir. \u018flil insan ail\u0259 qurma\u011fa asanl\u0131qla raz\u0131la\u015fm\u0131r. Qar\u015f\u0131dak\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r onu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. \u018flillikl\u0259 ba\u011fl\u0131 bo\u015fananlar, da\u011f\u0131lan ail\u0259l\u0259r d\u0259 var. Bu bax\u0131mdan \u0259lil insanlar, onlar\u0131n ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri (h\u0259m ki\u015fil\u0259r, h\u0259m qad\u0131nlar) \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi seminarlar\u0131n t\u0259\u015fkil edilm\u0259si, t\u0259limatlar\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si z\u0259ruridir. Ail\u0259 \u00fczv\u00fc \u0259lil insanla davran\u0131\u015f qaydalar\u0131n\u0131 bilm\u0259lidir. Qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f daim yad\u0131nda saxlamal\u0131d\u0131r ki, \u0259lil insan \u0259s\u0259bidir. Psixoloji g\u0259rginlik onu daim m\u00fc\u015fayi\u0259t edir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 psixoloqlara m\u00fcraci\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;k\u00f6m\u0259k bank\u0131&#8221; yarad\u0131lsa, \u00e7ox s\u0259m\u0259r\u0259li olar.<\/p>\n<p><strong>Psixoloji g\u0259rginlikd\u0259n iqtisadi s\u0131x\u0131nt\u0131ya<\/strong><br \/>\nE.\u018fs\u0259dov qeyd etdi ki, ail\u0259d\u0259 ya\u015fanan g\u0259rginlikd\u0259 m\u0259n\u0259vi depressiya il\u0259 yana\u015f\u0131, iqtisadi s\u0131x\u0131nt\u0131lar da b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r. Qaraba\u011f \u018flill\u0259r C\u0259miyy\u0259ti f\u0259aliyy\u0259td\u0259 oldu\u011fu d\u00f6vr biz \u0259lill\u0259rin \u00f6vladlar\u0131n\u0131n t\u0259hsil haqq\u0131ndan azad edilm\u0259sin\u0259, kommunal x\u0259rcl\u0259rd\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r\u0259 nail olmu\u015fduq. \u0130ndi he\u00e7 bir g\u00fcz\u0259\u015ft yoxdur v\u0259 bu g\u00fcn Qaraba\u011f \u0259lill\u0259rinin t\u0259qa\u00fcd\u00fc \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq orta hesabla 100 &#8211; 130 manat aras\u0131d\u0131r. Bu m\u0259bl\u0259\u011fl\u0259 \u0259lil insan ail\u0259sini nec\u0259 doland\u0131ra bil\u0259r?! Fiziki q\u00fcsur bir yandan, iqtisadi s\u0131x\u0131nt\u0131 da bir yandan. B\u00fct\u00fcn bunlar ail\u0259d\u0259 diskomfort \u015f\u0259raiti yarad\u0131r. Bu ail\u0259nin hans\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyini t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k m\u0259nc\u0259, \u00e7\u0259tin deyil.<br \/>\n\u0130qtisadi s\u0131x\u0131nt\u0131dan dan\u0131\u015fanda \u0259lill\u0259rin i\u015fl\u0259 t\u0259minat\u0131nda m\u00f6vcud kvotaya \u0259m\u0259l edilm\u0259m\u0259sini x\u00fcsusi vur\u011fulamal\u0131yam. Q\u0259bul edilmi\u015f qanuna \u0259sas\u0259n \u0259lill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn kvota m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fib. M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 25 i\u015f\u00e7id\u0259n biri \u0259lil olmal\u0131d\u0131r. Amma m\u00fc\u0259ssis\u0259 r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, sahibkarlar buna \u0259m\u0259l etmir. Qanun pozuntusuna g\u00f6r\u0259 c\u0259rim\u0259 o q\u0259d\u0259r c\u00fczidir ki, sahibkar c\u0259rim\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259yi \u0259lili i\u015f\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259kd\u0259n \u00fcst\u00fcn tutur. Burada yen\u0259 d\u0259 \u0259lill\u0259rin s\u0259rb\u0259st h\u0259r\u0259k\u0259ti, i\u015fl\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn infrastrukturun olmamas\u0131na g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131r\u0131q. Bununla bel\u0259 el\u0259 pe\u015f\u0259l\u0259r, i\u015fl\u0259r var ki, \u0259lill\u0259r onun \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259y\u0259 tamamil\u0259 qadirdir. \u018flill\u0259ri iqtisadi s\u0131x\u0131nt\u0131dan m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qanuna \u0259m\u0259l edilm\u0259si t\u0259l\u0259b olunur. Bu h\u0259m \u0259lill\u0259rin sosial durumunu yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rar, yarad\u0131lan infrastruktur is\u0259 onlar\u0131n c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259r v\u0259 \u0259lil insan \u00f6z\u00fcn\u00fc c\u0259miyy\u0259tin tamh\u00fcquqlu, normal \u00fczv\u00fc hiss ed\u0259r. Bu insanlara c\u0259miyy\u0259t etinas\u0131z olmamal\u0131, qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir. Fikrimc\u0259, m\u0259tbuat v\u0259 v\u0259 elektron K\u0130V-d\u0259 \u0259lil insanlarla ba\u011fl\u0131 proqramlar yay\u0131mlanmal\u0131d\u0131r ki, c\u0259miyy\u0259t onlar\u0131 tan\u0131s\u0131n, onlara b\u0259l\u0259d olsun. \u018fli, aya\u011f\u0131 olmayan, \u0259lil arabas\u0131na m\u0259hkum insan g\u00f6r\u0259nd\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc yana \u00e7evirib ke\u00e7m\u0259sin.<\/p>\n<p><strong>Kasetli silahlar qada\u011fan edil\u0259c\u0259kmi?<\/strong><br \/>\nE.\u018fs\u0259dov insanlar\u0131 \u015fik\u0259st ed\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259rin g\u0259tirdiyi faci\u0259l\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n son zamanlar bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rin insan \u0259leyhin\u0259 minalar\u0131n qada\u011fan olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 kampaniyaya da toxundu: &#8220;Mina insanlara faci\u0259 g\u0259tir\u0259n d\u0259h\u015f\u0259tli silahd\u0131r. Haz\u0131rda kasetli silahlar\u0131n qada\u011fan edilm\u0259si kampaniyas\u0131 apar\u0131l\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, b\u0259zi d\u00f6vl\u0259tl\u0259r,  bu kampaniyaya qo\u015fulmaqdan imtina edir. Bunlar d\u0259h\u015f\u0259t sa\u00e7an silahlard\u0131r. V\u0259 onlardan istifad\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada k\u0259nar k\u00f6m\u0259y\u0259 m\u00f6htac insan ordusu yarad\u0131r&#8221;.<br \/>\nQeyd ed\u0259k ki, Minalar \u018fleyhin\u0259 Az\u0259rbaycan Kampaniyas\u0131 \u0130ctimai Birliyinin s\u0259dri Hafiz S\u0259fixanovun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, bu ilin 29-31 may tarixl\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f Dublin Diplomatik Konfrans\u0131nda kasetli silahlar\u0131n qada\u011fan edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259d haz\u0131rlan\u0131b v\u0259 NATO-ya \u00fczv bir ne\u00e7\u0259 d\u00f6vl\u0259t d\u0259 daxil olmaqla 100 \u00f6lk\u0259nin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si s\u0259n\u0259d\u0259 m\u00fcsb\u0259t r\u0259y bildirib. Konvensiyan\u0131n imzalanmas\u0131 prosesi bu ilin dekabr ay\u0131nda Oslo \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir. Konvensiyan\u0131n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 s\u0259n\u0259d 30 \u00f6lk\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n ratifikasiya olunmal\u0131d\u0131r. S\u0259n\u0259dd\u0259 kasetli silahlar\u0131n qurbanlar\u0131na m\u00fcvafiq yard\u0131mlar\u0131n, beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 k\u00f6m\u0259k, bu silahlarla \u00e7irkl\u0259nmi\u015f \u0259razil\u0259rin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si, ehtiyatlar\u0131n m\u0259hv edilm\u0259si v\u0259 \u015f\u0259ffafl\u0131q ciddi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131b.<br \/>\n<strong>1991-ci ild\u0259n bu g\u00fcn\u0259 kimi minalardan 359 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub<\/strong><br \/>\nAz\u0259rbaycan \u018frazil\u0259rinin Minalardan T\u0259mizl\u0259nm\u0259si \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Agentlik &#8211; ANAMA-n\u0131n informasiya \u00fczr\u0259 meneceri \u018fziz \u018fliyevin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 1991-ci ild\u0259n bu g\u00fcn\u0259 kimi 359 n\u0259f\u0259r m\u0259hz minalardan h\u0259lak olub. 2001-ci ilin sentyabr\u0131ndan c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259ri v\u0259 t\u0259mas x\u0259ttin\u0259 yax\u0131n rayonlardan toplanan r\u0259smi hesabatlara \u0259sas\u0259n is\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u00f6vrd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 kimi 137 n\u0259f\u0259r yaralan\u0131b, 55 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub. AB\u015e D\u00f6vl\u0259t Departamentinin &#8220;T\u0259hl\u00fck\u0259siz torpaqda g\u0259zm\u0259k&#8221; adl\u0131 7-ci hesabat\u0131n Az\u0259rbaycana aid hiss\u0259sind\u0259 is\u0259 qeyd olunur ki, 2006-c\u0131 ild\u0259 17 minaya d\u00fc\u015fm\u0259 hadis\u0259si ba\u015f verib, 2 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub, 15 n\u0259f\u0259r yaralan\u0131b.<\/p>\n<p>Minalardan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n F\u00fczuli, A\u011fdam, T\u0259rt\u0259r v\u0259 A\u011fstafa rayonlar\u0131 \u0259razisind\u0259 rast g\u0259linir. F\u00fczuli, A\u011fdam v\u0259 T\u0259rt\u0259r rayonlar\u0131 c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259ri oldu\u011fundan orada ba\u015f ver\u0259n partlay\u0131\u015f v\u0259 \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fcl\u0259ndir. B\u0259s A\u011fstafa? \u018f.\u018fliyev bildirdi ki, burada s\u00f6hb\u0259t 1991-ci ilin avqustundan n\u0259zar\u0259tsiz qalm\u0131\u015f h\u0259rbi sursat anbar\u0131ndan gedir. \u018fhali b\u0259z\u0259n metal q\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131 toplamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259raziy\u0259 daxil olur, bu da onlar\u0131n h\u0259yat\u0131na real t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. C\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 \u0259hali b\u0259z\u0259n t\u0259mas x\u0259ttin\u0259 \u00e7ox yax\u0131nla\u015f\u0131r, yaxud otlaqlardan istifad\u0259 zaman\u0131 mina t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015firl\u0259r. \u0130ndiy\u0259d\u0259k ANAMA x\u0259tti il\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin 65 milyon kv.metri minalardan t\u0259mizl\u0259nib v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz \u0259razil\u0259rdir. 280 milyon kv.metr \u0259razi is\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li hesab edilir. B\u0259s minadan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259kmi\u015f m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259r \u0259sas\u0259n hans\u0131 probleml\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir?<br \/>\n\u018f.\u018fliyev qeyd etdi ki, z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259kmi\u015f insanlarla tez-tez g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, onlar\u0131n davran\u0131\u015f t\u0259rzini, ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nirl\u0259r:<br \/>\n&#8211; Biz sor\u011fular h\u0259yata ke\u00e7iririk, bu is\u0259 biz\u0259 minadan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259kmi\u015f insanlarla daha yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olmaq imkan\u0131 verir. Dey\u0259rdim ki, bu insanlar\u0131n tibbi qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 v\u0259 yeni pe\u015f\u0259l\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259sin\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiyac var. \u018flil insanlar\u0131n i\u015fl\u0259 t\u0259mini \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. Onlar\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n pe\u015f\u0259l\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi d\u0259zgahlar olmal\u0131d\u0131r. Biz \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q ki, \u0259lil insanlar\u0131n maddi v\u0259ziyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259k. Bir s\u0131ra b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 ANAMA h\u0259yata ke\u00e7irdiyi layih\u0259l\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 xal\u00e7a\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 d\u0259rzilik kimi \u0259n\u0259n\u0259vi istehsal sah\u0259l\u0259ri yarad\u0131l\u0131b v\u0259  \u0259lill\u0259rin ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri i\u015f\u0259 c\u0259lb edilib. Minalardan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 \u015f\u0259xsi t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kreditl\u0259r verilib. 2 h\u0259ft\u0259 \u0259vv\u0259l G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 15 n\u0259f\u0259r\u0259 \u0259lil arabas\u0131 paylan\u0131b. Z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rd\u0259n 11 n\u0259f\u0259ri Tovuz, 3-\u00fc T\u0259rt\u0259r, 1-si is\u0259 Da\u015fk\u0259s\u0259n rayon sakinidir. Biz \u0259lill\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 onlarla \u0259trafl\u0131 s\u00f6hb\u0259t apar\u0131r\u0131q. Aralar\u0131nda nikbinl\u0259ri d\u0259, b\u0259dbinliy\u0259 qap\u0131lanlar\u0131 da var. \u018fks\u0259riyy\u0259tin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259lik qay\u011f\u0131lar onlar\u0131 da narahat edir v\u0259 \u0259lil insan onlar\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259 daha da b\u0259dbinl\u0259\u015fir. M\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0259lilliy\u0259 g\u00f6r\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 t\u0259qa\u00fcd xeyli a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. \u0130lyar\u0131m \u0259vv\u0259l ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015f layih\u0259nin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, I qrup \u0259lil 70, II qrup 60, III qrup \u0259lil is\u0259 50 manat t\u0259qa\u00fcd al\u0131rd\u0131. Son zamanlar t\u0259qa\u00fcdl\u0259r\u0259 edil\u0259n art\u0131mlar is\u0259 c\u00fczidir. Amma iqtisadi s\u0131x\u0131nt\u0131, t\u0259qa\u00fcd azl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u0259tirdiyi a\u011f\u0131rl\u0131q bu insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259t m\u00fcqabilind\u0259 he\u00e7 n\u0259dir. ANAMA olaraq biz 2001-ci ild\u0259 t\u0259dqiqat aparm\u0131\u015fd\u0131q ki, minalardan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nm\u0259sind\u0259 \u0259sas \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar hans\u0131d\u0131r. Sor\u011fuda i\u015ftirak ed\u0259nl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 psixoloji reabilitasiya t\u0259dbirl\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259sini qeyd etmi\u015fdil\u0259r. \u018flil insan t\u0259nhad\u0131rsa, onun c\u0259miyy\u0259t\u0259 adaptasiyas\u0131 daha \u00e7\u0259tin h\u0259yata ke\u00e7ir, n\u0259inki ail\u0259d\u0259 ya\u015fayan \u0259lilin. \u018flil insan ail\u0259y\u0259 &#8211; icmaya qay\u0131danda stresd\u0259n daha tez \u00e7\u0131x\u0131r. Ail\u0259, qohumlar, yax\u0131nlar, dostlar onun normal h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 qay\u0131tmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. T\u0259k qalan insan is\u0259 daha \u00e7ox b\u0259dbinliy\u0259 qap\u0131l\u0131r. Bir d\u0259 \u0259lill\u0259r \u0259lil arabalar\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259yi daha \u00e7ox ist\u0259yirl\u0259r. \u018flil arabas\u0131 ona g\u00f6r\u0259 ist\u0259yirl\u0259r ki, s\u0259rb\u0259st h\u0259r\u0259k\u0259t imkanlar\u0131 geni\u015f olsun. Kim\u0259s\u0259 m\u00f6htac qalmas\u0131nlar. Ba\u015fqa birisin\u0259 m\u00f6htac olmaq bu insanlar\u0131n psixologiyas\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir edir.<br \/>\n<strong>\u00dcr\u0259yini misralara bo\u015faldan o\u011flan<\/strong><br \/>\nBir \u0259lil yeniyetm\u0259 d\u0259 tan\u0131y\u0131ram; Al\u0131cayev Al\u0131ca Rafiq o\u011flu. 1991-ci ild\u0259 F\u00fczuli rayonunun K\u00fcrdmahmudlu k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. Haz\u0131rda ATU-nun 5 sayl\u0131 qa\u00e7q\u0131n yataqxanas\u0131nda ail\u0259si il\u0259 birg\u0259 ya\u015fay\u0131r. Al\u0131ca 10 ya\u015f\u0131nda olark\u0259n ail\u0259likc\u0259 k\u0259nd\u0259 n\u0259n\u0259sigil\u0259 qonaq gedib. \u018fmisi o\u011flu il\u0259 k\u0259ndd\u0259ki bulaq\u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259zm\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131blar. \u018fmisi o\u011flunun 8 ya\u015f\u0131 varm\u0131\u015f. Bulaq ba\u015f\u0131na yax\u0131nla\u015fark\u0259n minaya d\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r. \u018fmisi o\u011flu ald\u0131\u011f\u0131 yaralardan ke\u00e7inib. Al\u0131can\u0131 is\u0259 xilas etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olub. Yuxar\u0131da h\u0259ms\u00f6hb\u0259tl\u0259rimin qeyd etdiyi stress, \u0259s\u0259b sars\u0131nt\u0131s\u0131,  psixoloji g\u0259rginlik h\u0259l\u0259 d\u0259 Al\u0131can\u0131n daxilind\u0259 yuva sal\u0131b. Minaya nec\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc, hans\u0131 hissl\u0259ri ke\u00e7irdiyi, indiki v\u0259ziyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 he\u00e7 sevmir v\u0259 bu s\u0259pkili s\u00f6hb\u0259tl\u0259rd\u0259n qa\u00e7\u0131r. \u018fv\u0259zind\u0259n anas\u0131 Valid\u0259 xan\u0131m dan\u0131\u015f\u0131r. Valid\u0259 xan\u0131m deyir ki, indi d\u0259 o\u011flunun b\u00fct\u00fcn b\u0259d\u0259ni q\u0259lp\u0259 yaralar\u0131d\u0131r: &#8220;Hadis\u0259 olan kimi u\u015fa\u011f\u0131 rayon x\u0259st\u0259xanas\u0131na apard\u0131q. \u0130ri q\u0259lp\u0259l\u0259ri \u00e7\u0131xard\u0131lar. X\u0131rda q\u0259lp\u0259l\u0259rs\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 qal\u0131r. O zaman u\u015faq idi dey\u0259, ona \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259si verilm\u0259di. Dedil\u0259r, 18 ya\u015f\u0131na \u00e7atandan sonra d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259yin edil\u0259c\u0259k. Ya\u015fa g\u00f6r\u0259 pensiya ay\u0131rd\u0131lar. 2001-ci ilin dekabr\u0131ndan 2004-c\u00fc ilin mart\u0131nad\u0259k bu t\u0259qa\u00fcd\u00fc alm\u0131\u015f\u0131q. Art\u0131q 4-c\u00fc ildir ki, he\u00e7 bir t\u0259qa\u00fcd alm\u0131r. S\u0259n\u0259dl\u0259ri d\u0259 haz\u0131rlam\u0131\u015fam. Ancaq h\u0259kim komissiyas\u0131ndan ke\u00e7m\u0259y\u0259 onu he\u00e7 c\u00fcr raz\u0131 sala bilmirik. Deyir, h\u0259kim\u0259 getmir\u0259m, v\u0259ssalam. 5 n\u0259f\u0259rlik ail\u0259yik. Yolda\u015f\u0131m da f\u0259hl\u0259dir. \u0130\u015f tapanda i\u015fl\u0259yir, tapmayanda i\u015fl\u0259mir&#8230;&#8221; Al\u0131ca haz\u0131rda 50 sayl\u0131 orta m\u0259kt\u0259bin m\u0259zunudur. Anas\u0131n\u0131n dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 yax\u015f\u0131 oxuyub. X\u00fcsus\u0259n co\u011frafiya v\u0259 tarix elml\u0259rin\u0259 mara\u011f\u0131 var. Bir d\u0259 \u015feir yaz\u0131r. \u00c7oxlu \u015feirl\u0259ri var. Deyir, \u015feirl\u0259rimi toplay\u0131b \u00e7ap etdir\u0259c\u0259m. \u00d6z\u00fcn\u0259 t\u0259x\u0259ll\u00fcs d\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb &#8211; Co\u015f\u011fun.<br \/>\n<strong>Bu da Al\u0131ca Co\u015f\u011funun bir \u015feri:<\/strong><\/p>\n<p>Ya\u015f\u0131m az olsa da \u00fcr\u0259yim qoca,<br \/>\nM\u0259n bu d\u00fcnyada n\u0259l\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m;<br \/>\nA\u011fsa\u00e7l\u0131 anan\u0131n birc\u0259 \u00f6vlad\u0131n,<br \/>\nD\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda \u00f6l\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m,<br \/>\nCo\u015f\u011funam, dolannam fani d\u00fcnyan\u0131<br \/>\nHe\u00e7 yerd\u0259 g\u00f6rm\u0259dim v\u0259fal\u0131 yar\u0131,<br \/>\n\u00c7i\u00e7\u0259y\u0259, b\u00fclb\u00fcl\u0259 h\u0259sr\u0259t bir ba\u011f\u0131,<br \/>\nTez a\u00e7\u0131b, tez solan g\u00fcll\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fc\u0259llif: M\u0259lah\u0259t Rzayeva, &#8220;\u015e\u0259rq&#8221; q\u0259zeti, 14 iyun 2008 \u018flillikl\u0259 ba\u011fl\u0131 bo\u015fananlar, da\u011f\u0131lan ail\u0259l\u0259r d\u0259 var Qaraba\u011f u\u011frunda sava\u015flarda mina faci\u0259sini \u015f\u0259xs\u0259n ya\u015fam\u0131\u015f Qaraba\u011f Qazil\u0259ri \u0130ctimai Birliyinin s\u0259dri Etimad \u018fs\u0259dov biziml\u0259 s\u00f6hb\u0259tind\u0259 dedi ki, d\u00fcnyan\u0131n super-g\u00fccl\u0259rinin siyasi v\u0259 iqtisadi maraqlar\u0131ndan do\u011fan d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259r &#8211; m\u00fcharib\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 \u00f6l\u00fcm sa\u00e7m\u0131r, onlar\u0131n g\u0259tirdiyi faci\u0259l\u0259rin b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fc n\u0259h\u0259ng \u0259lill\u0259r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-187","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-musabiqeler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/187","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=187"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/187\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}