{"id":191,"date":"2008-07-31T14:26:00","date_gmt":"2008-07-31T09:26:00","guid":{"rendered":"http:\/\/iepf-ngo.org\/az\/minadan-zerercekenler-ucun-xususi-proqram-hazirlanmalidir\/"},"modified":"2008-07-31T14:26:00","modified_gmt":"2008-07-31T09:26:00","slug":"minadan-zerercekenler-ucun-xususi-proqram-hazirlanmalidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/minadan-zerercekenler-ucun-xususi-proqram-hazirlanmalidir\/","title":{"rendered":"Minadan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi proqram haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Xalid Vahido\u011flu, &#8220;\u00dc\u00e7 n\u00f6qt\u0259&#8221; q\u0259zeti, 19 iyun 2008<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u018flill\u0259rin c\u0259miyy\u0259tin dig\u0259r \u00fczvl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hsil almasi, ya\u015famasi, i\u015fl\u0259m\u0259si t\u0259min edilm\u0259lidir<\/strong><br \/>\nErm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 torpaqlar\u0131m\u0131za hucum ed\u0259nd\u0259 minl\u0259rl\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 kimi Vahid G\u00fcla\u011fa o\u011flu \u018fliyev d\u0259 v\u0259t\u0259nin  torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalx\u0131r. \u00c7oxsayl\u0131 a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n ba\u015f gizir Vahid \u018fliyev 1994-c\u00fc il yanvar\u0131n 6-da F\u00fczuli rayonu \u0259razisind\u0259 ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 minaya d\u00fc\u015f\u00fcr. Onun h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olsa da, V.\u018fliyev h\u0259r iki aya\u011f\u0131n\u0131 itirir.<br \/>\nTorpaqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n Tahir Abdulla o\u011flu Mirz\u0259yev d\u0259 iki d\u0259f\u0259 minaya d\u00fc\u015f\u00fcb. M\u00fcxt\u0259lif d\u0259r\u0259c\u0259li b\u0259d\u0259n x\u0259sar\u0259ti alan Tahir Mirz\u0259yev haz\u0131rda da b\u0259d\u0259nind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 q\u0259lp\u0259 g\u0259zdirir.<br \/>\nHaz\u0131rda Az\u0259rbaycanda minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n 1970 insan var. Mina partlay\u0131\u015flar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 is\u0259 360 n\u0259f\u0259r h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. \u018frazil\u0259rin minalardan t\u0259mizl\u0259nm\u0259si \u00fczr\u0259 Milli Agentlikd\u0259n (ANAMA) veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, t\u0259kc\u0259 2001-ci ilin sentyabr\u0131ndan indiy\u0259d\u0259k ba\u015f ver\u0259n 100 hadis\u0259d\u0259 57 n\u0259f\u0259r h\u0259lak olub, 136 n\u0259f\u0259r m\u00fcxt\u0259lif d\u0259r\u0259c\u0259li b\u0259d\u0259n x\u0259sar\u0259ti al\u0131b. Cari ilin iyununad\u0259k ANAMA 69 203 955 kvadrat metr \u0259razini yoxlayaraq mina v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatdan (PHS) t\u0259mizl\u0259yib. N\u0259tic\u0259d\u0259 310 898 mina tap\u0131l\u0131b z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilib. Buna baxmayaraq, Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sind\u0259 yen\u0259 d\u0259 mina partlay\u0131\u015f\u0131 olmas\u0131 ehtimal\u0131 var. ANAMA-n\u0131n hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda olmayan \u0259razil\u0259rd\u0259 550 kvadrat kilometr t\u0259mizl\u0259nm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Dem\u0259li, h\u0259l\u0259 d\u0259 mina partlay\u0131\u015f\u0131 s\u0259sinin e\u015fidilm\u0259 ehtimal\u0131 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<br \/>\n<strong>Minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n \u0259lill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259hsil proqraminin hazirlanmasina ehtiyac var<\/strong><br \/>\nAra\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, mina partlay\u0131\u015f\u0131ndan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r bir s\u0131ra sosial probleml\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Onlar\u0131n bir \u00e7oxu m\u00fcasir t\u0259hsil imkanlar\u0131ndan yararlanmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir. Bel\u0259 ki, minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti h\u0259rb\u00e7il\u0259rdir. Onlar\u0131n da \u00e7oxu orta m\u0259kt\u0259bi bitirdikd\u0259n sonra ordu s\u0131ralar\u0131na yollan\u0131b. D\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 bu t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259n olan \u0259lill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259hsil proqramlar\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n h\u0259min insanlar\u0131n t\u0259hsil almas\u0131, yaxud hans\u0131sa s\u0259n\u0259ti \u00f6yr\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn son vaxtlar ANAMA T\u0259rt\u0259r, A\u011fstafa, F\u00fczuli rayonunda komp\u00fcter v\u0259 dil kurslar\u0131 t\u0259\u015fkil edib.  Minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin maddi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn beznesin t\u0259\u015fkili il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatland\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 kreditl\u0259r verilib. Eyni zamanda onlar\u0131n h\u00fcquqi bilikl\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn seminar t\u0259\u015fkil edilib. Amma g\u00f6r\u00fcl\u0259n b\u00fc t\u0259dbirl\u0259r minadan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin probleml\u0259rini h\u0259ll etm\u0259y\u0259 kifay\u0259t etmir.<br \/>\nDig\u0259r bir problem is\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rin mina partlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 haz\u0131rl\u0131q s\u0259viyy\u0259sinin q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f olmamas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r I Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259r minaya d\u00fc\u015f\u0259n yolda\u015flar\u0131na ilkin yard\u0131m g\u00f6st\u0259r\u0259 bilirdis\u0259, indi bunu g\u00f6rm\u0259k olmur. Son ill\u0259r minaya d\u00fc\u015f\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rin \u00e7oxu ilkin tibbi yard\u0131m almad\u0131\u011f\u0131ndan k\u0259skin qan itirm\u0259 v\u0259 a\u011fr\u0131dan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir.  M\u00fcharib\u0259 aparan inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259rb\u00e7il\u0259rin bu hallara haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u00fcsusi t\u0259liml\u0259r ke\u00e7irilir. Minaya d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259rd\u0259 a\u011fr\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi masajlar m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilib.<br \/>\n<strong>Fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n q\u00fcsurlu insanlara qay\u011fi g\u00f6st\u0259rm\u0259k d\u00f6vl\u0259tin ba\u015flica v\u0259zif\u0259sidir<\/strong><br \/>\nC\u0259miyy\u0259tin h\u0259ssas t\u0259b\u0259q\u0259si say\u0131lan fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n q\u00fcsurlu insanlara qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k h\u0259m c\u0259miyy\u0259tin, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin ba\u015fl\u0131ca v\u0259zif\u0259sidir.<br \/>\n\u018flill\u0259rin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00f6vl\u0259t t\u0259t\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n probleml\u0259ri h\u0259ll edilir. Ab\u015feron rayonunun Qobu k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan Vahid \u018fliyev m\u00fcalic\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259raitin yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir: \u00abH\u0259r iki aya\u011f\u0131ma protez qoyulmu\u015fdu. Lakin aya\u011f\u0131m\u0131n birind\u0259 protezi g\u0259zdir\u0259 bilmir\u0259m. H\u0259kiml\u0259rin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, aya\u011f\u0131m\u0131n s\u00fcm\u00fcy\u00fcn\u00fcn k\u0259silm\u0259sin\u0259 ehtiyac var. Ail\u0259mizin sosial v\u0259ziyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n yard\u0131m edilir. M\u00fcalic\u0259m \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yarad\u0131l\u0131b\u00bb.<br \/>\n\u018flaq\u0259 saxlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z minadan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259n dig\u0259r \u015f\u0259xsl\u0259r d\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcalic\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir.<br \/>\n\u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si Nazirliyin s\u0259lahiyy\u0259tlisi Elnur K\u0259l\u0259nt\u0259rlinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, respublikam\u0131zda \u0259lill\u0259rin sosial m\u00fcdafi\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: \u00ab\u018flill\u0259rin statistikas\u0131 \u0259sas\u0259n qruplar \u00fczr\u0259 apar\u0131l\u0131r. Onlar\u0131 \u0259lilliyin yaranma s\u0259b\u0259bl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 qruplara ayr\u0131lm\u0131r. Minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k \u0259lil olan insanlar\u0131n da c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Haz\u0131rda respublikam\u0131zda 10-dan art\u0131q reablitasiya m\u0259rk\u0259zi var v\u0259 onlar ist\u0259nil\u0259n vaxt h\u0259min m\u0259rk\u0259zl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259 bil\u0259r. \u018flill\u0259rin Reablitasiya M\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 bu t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259n olan insanlar\u0131n m\u00fcalic\u0259si d\u00f6vl\u0259t hesab\u0131na h\u0259yata ke\u00e7irilir. Onlar ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 yoxlamadan ke\u00e7ir v\u0259 m\u00fcalic\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 xaricd\u0259 olan reablitasiya m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir. D\u00f6vl\u0259tin imkanlar\u0131 artd\u0131qca \u0259lill\u0259r m\u0259nzill\u0259rl\u0259 t\u0259min edilir. \u018flill\u0259rin sosial m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn onlara avtomobill\u0259r d\u0259 paylan\u0131l\u0131r. Bu proses\u0259 1998-ci ild\u0259n ba\u015flan\u0131l\u0131b v\u0259 indiy\u0259d\u0259k bu q\u0259bild\u0259n olan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 1600-\u0259 yax\u0131n avtomobil paylan\u0131l\u0131b. Eyni zamanda h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259rin \u0259lil arabalar\u0131 il\u0259 t\u0259minat\u0131na da ciddi fikir verilir. Sonuncu d\u0259f\u0259 700 n\u0259f\u0259r\u0259 \u0259lil arabas\u0131 verilib. \u0130lk d\u0259f\u0259 olaraq b\u00fct\u00fcn \u0259lill\u0259r araba il\u0259 t\u0259min edilib\u00bb.<br \/>\n<strong>\u018flill\u0259rin m\u00fcdafi\u0259si il\u0259 ba\u011fli qanunlar tam yerin\u0259 yetirilmir<\/strong><br \/>\nAz\u0259rbaycan \u0259lil insanlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n bir ne\u00e7\u0259 beyn\u0259lxalq konvensiyan\u0131 ratfikasiya edib. H\u0259min s\u0259n\u0259dl\u0259r iqtisadi, siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni h\u0259yatda \u0259lill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259rab\u0259r imkanlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131ni \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. B\u00fct\u00fcn bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r is\u0259 Az\u0259rbaycan qanunvericiliyind\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00f6z \u0259ksni tap\u0131b. Lakin \u0259lill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259rab\u0259r imkanlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcvafiq d\u00f6vl\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n b\u0259zisi \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n i\u015fl\u0259ri tam yerin\u0259 yetirmir.<br \/>\n\u018flil insanlar\u0131n probleml\u0259rinin h\u0259lli il\u0259 ba\u011fl\u0131 Ombudsman Elmira S\u00fcleymanova da narahatl\u0131q ifad\u0259 edir: \u00ab\u018flill\u0259rin m\u00fcdafi\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra qanunlar\u0131n tam yerin\u0259 yetirilmir. Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259lill\u0259r araba il\u0259 rahat \u015f\u0259kild\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 g\u0259z\u0259, bazara ged\u0259 bilirl\u0259r. Bizd\u0259 is\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin bir ne\u00e7\u0259 yetind\u0259 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc xatirin\u0259 pantuslar var. Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r \u0130cra Hakimiyy\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f\u0259m ki, yollar t\u0259mir olunark\u0259n pantuslar qurulsun. H\u0259r d\u0259f\u0259 buna ed\u0259c\u0259kl\u0259rini v\u0259d ets\u0259l\u0259r d\u0259, konkret i\u015f g\u00f6r\u00fclm\u00fcr.  Halbuki bu i\u015fl\u0259r\u0259 x\u00fcsusi x\u0259rc t\u0259l\u0259b olunmur.  \u018flill\u0259rin rahat minib-d\u00fc\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn liftli avtobuslar\u0131n g\u0259tirilm\u0259si bar\u0259d\u0259 N\u0259qliyyat Nazirliyin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fik. Lakin h\u0259l\u0259lik h\u0259min avtobuslar al\u0131nmay\u0131b\u00bb.<br \/>\nMilli M\u0259clisin sosial siyas\u0259t daimi komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri Had\u0131 R\u0259c\u0259bli d\u0259 etiraf edir ki, \u0259lill\u0259rin sosial m\u00fcdafi\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u0259zi qanunlara tam \u0259m\u0259l edilmir: \u00ab\u018flill\u0259rin s\u0259rb\u0259st h\u0259r\u0259k\u0259tinin t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259kil\u0259rd\u0259 pantuslar\u0131n qurulmas\u0131 qanunvericilikd\u0259 \u0259ksini tap\u0131b. H\u0259m\u00e7inin, yeni a\u00e7\u0131lan h\u0259r 25 i\u015f yerind\u0259n biri \u0259ilil\u0259r\u0259 verilm\u0259lidir. Lakin bu qanunlara tam \u0259m\u0259l edilmir\u00bb.<br \/>\n<strong>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n qalan \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si vaxti artiq \u00e7atib<\/strong><br \/>\n\u018flilliyin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n sa\u011flam f\u0259rd kimi c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si kimi yeni a\u00e7\u0131lan m\u00fc\u0259sis\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259lill\u0259rin i\u015fl\u0259 t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn 20 faiz kvota ayr\u0131l\u0131r. Lakin haz\u0131rda \u0259lill\u0259rin iqtisadiyyat\u0131n 70 faizini t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u00f6z\u0259l sektorda i\u015f tapmas\u0131 b\u00f6y\u00fck problem\u0259 \u00e7evrilib. D\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131nda da i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmaq m\u0259s\u0259l\u0259si tam h\u0259llini tapmay\u0131b. Qeyri-leqal apar\u0131lan i\u015f\u0259 q\u0259bullar zaman\u0131 \u0259lill\u0259r\u0259 sa\u011flam insanlarla b\u0259rab\u0259r imkanlar yarad\u0131lm\u0131r. Bu m\u0259nada h\u0259min t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259n olan insanlar\u0131n i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dayan\u0131ql\u0131 \u0130nki\u015faf Proqramlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131na ehtiyac duyulur. \u018flill\u0259rin m\u00fcasir texnologiyalardan istifad\u0259 imkanlar\u0131 m\u0259hduddur. H\u0259m\u00e7inin, adi \u0259lil arabalar\u0131 il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fay\u0131\u015f binalar\u0131 v\u0259 s\u0259kil\u0259rd\u0259 m\u00fcvafiq yerl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmur. Bu problemin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi d\u00f6vl\u0259t proqram\u0131n\u0131n haz\u0131rlan\u0131b h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 ehtiyac var.<br \/>\nT\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 qeyd etm\u0259liyik ki, bug\u00fcn\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycanda ayr\u0131-ayr\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259n olan \u0259lil insanlar bar\u0259d\u0259 ayr\u0131ca m\u0259lumat bank\u0131 yarad\u0131lmay\u0131b. D\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 qruplar \u00fczr\u0259 \u0259lill\u0259rin ya\u015f, cins kateqoriyalar \u00fczr\u0259 ayr\u0131ca statistik m\u0259lumat topland\u0131\u011f\u0131 halda, Az\u0259rbaycanda buna kifay\u0259t q\u0259d\u0259r diqq\u0259t yetirm\u0259yib. Bel\u0259 m\u0259lumat bazas\u0131n\u0131n olmamas\u0131 is\u0259 \u0259lill\u0259rin sosial probleml\u0259rinin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 mane\u0259l\u0259r yarad\u0131r. Halbuki \u0259lill\u0259r\u0259 el\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, bu t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259n olan insanlar dig\u0259r v\u0259t\u0259nda\u015flardan h\u0259yat \u015f\u0259raitin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259nm\u0259sin. \u018flill\u0259r d\u0259 \u00f6zl\u0259rini c\u0259miyy\u0259td\u0259 sad\u0259c\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n qusuru olan insanlar kimi hiss etsinl\u0259r. M\u00fc\u0259yy\u0259n fiziki q\u00fcsurlar\u0131 olan olan h\u0259min insanlar\u0131n c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 onlar\u0131n c\u0259miyy\u0259tin dig\u0259r \u00fczvl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hsil almas\u0131, ya\u015famas\u0131 v\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259si t\u0259min edilm\u0259lidir. Art\u0131q d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259lill\u0259rin c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259r bu kriteryalar \u0259sas\u0131nda apar\u0131l\u0131r. Onlara t\u0259hsil, i\u015f, ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259ri il\u0259 t\u0259minind\u0259 c\u0259miyy\u0259tin dig\u0259r \u00fczvl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r imkanlar yarad\u0131l\u0131r. \u018flill\u0259rin c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n kompakt yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 son qoyulur. \u018flill\u0259rin dig\u0259r insanlarla b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259raitd\u0259 v\u0259 eyni yerl\u0259rd\u0259 ya\u015famas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq \u015f\u0259rait t\u0259min edilir. Az\u0259rbaycanda da h\u0259sas t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259n olan bu insanlara aid sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n qalma \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si vaxt\u0131 art\u0131q \u00e7at\u0131b&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fc\u0259llif: Xalid Vahido\u011flu, &#8220;\u00dc\u00e7 n\u00f6qt\u0259&#8221; q\u0259zeti, 19 iyun 2008 \u018flill\u0259rin c\u0259miyy\u0259tin dig\u0259r \u00fczvl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hsil almasi, ya\u015famasi, i\u015fl\u0259m\u0259si t\u0259min edilm\u0259lidir Erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 torpaqlar\u0131m\u0131za hucum ed\u0259nd\u0259 minl\u0259rl\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 kimi Vahid G\u00fcla\u011fa o\u011flu \u018fliyev d\u0259 v\u0259t\u0259nin torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalx\u0131r. \u00c7oxsayl\u0131 a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n ba\u015f gizir Vahid \u018fliyev 1994-c\u00fc il yanvar\u0131n 6-da F\u00fczuli rayonu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-191","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-xeberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=191"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=191"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=191"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=191"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}