{"id":194,"date":"2008-07-31T14:27:00","date_gmt":"2008-07-31T09:27:00","guid":{"rendered":"http:\/\/iepf-ngo.org\/az\/minalanmis-yollarda-ermenistan-istehsali-olan-minalar\/"},"modified":"2008-07-31T14:27:00","modified_gmt":"2008-07-31T09:27:00","slug":"minalanmis-yollarda-ermenistan-istehsali-olan-minalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/minalanmis-yollarda-ermenistan-istehsali-olan-minalar\/","title":{"rendered":"Minalanm\u0131\u015f yollarda Erm\u0259nistan istehsal\u0131 olan minalar"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00fc\u0259llif: R\u0259\u015fad S\u00fcleymanov, &#8220;Ekspress&#8221; q\u0259zeti, 07-09 iyun 2008<\/strong><br \/>\n<strong>Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 s\u0131naqdan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r<\/strong><br \/>\nU\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 ke\u00e7diyind\u0259n mina probleminin a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 da ham\u0131dan \u00e7ox duyan b\u0259lk\u0259 d\u0259 bizl\u0259r olmu\u015fuq. Mina v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlar\u0131n insanlara vurdu\u011fu a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259r g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnd\u0259 olub.<br \/>\n1994-c\u00fc ilin may ay\u0131nda k\u0259ndimiz\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131q. At\u0259\u015fk\u0259s yenic\u0259 imzaland\u0131\u011f\u0131ndan k\u0259ndl\u0259rd\u0259 yerli sakinl\u0259r \u00e7ox az idi. Evl\u0259r yan\u0131b-da\u011f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. K\u0259ndin \u00fc\u00e7-d\u00f6rd yerind\u0259 minaya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, vurulmu\u015f h\u0259rbi texnikalar qalm\u0131\u015fd\u0131. K\u0259ndl\u0259rd\u0259 m\u00fclki \u0259halid\u0259n \u00e7ox h\u0259rb\u00e7il\u0259r\u0259 rast g\u0259linirdi.<br \/>\nH\u0259r add\u0131mda minaya v\u0259 at\u0131l\u0131b qalm\u0131\u015f dig\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f sursatlar\u0131na rast g\u0259lm\u0259k olurdu. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 vaxt\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin m\u00f6vqel\u0259ri aras\u0131nda qalm\u0131\u015f \u0259razil\u0259r, \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259t yollar\u0131ndan k\u0259nar c\u0131\u011f\u0131rlar minaland\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259li hesab olunurdu. At\u0259\u015fk\u0259sd\u0259n sonra h\u0259rb\u00e7il\u0259r minaaxtaran cihazlar\u0131n qeyd\u0259 almad\u0131\u011f\u0131, \u0130taliya istehsal\u0131 olan bir ne\u00e7\u0259 mina da tapm\u0131\u015fd\u0131lar.<br \/>\nAmma buralarda minan\u0131n oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n he\u00e7 bir i\u015far\u0259 qoyulmam\u0131\u015fd\u0131. Valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131na b\u0259rk-b\u0259rk tap\u015f\u0131r\u0131rd\u0131lar ki, &#8220;tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u0259\u015fyalar\u0131 g\u00f6t\u00fcrm\u0259yin!&#8221;.<br \/>\nG\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259r d\u0259h\u015f\u0259t do\u011fururdu. Minaya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f birayaq insanlar, \u00fc\u00e7ayaq heyvanlar, hans\u0131sa mina qurban\u0131n\u0131n koldan-kosdan as\u0131l\u0131b yell\u0259n\u0259n qurumu\u015f b\u0259d\u0259n hiss\u0259l\u0259ri&#8230;<br \/>\nBir g\u00fcn i\u00e7ind\u0259 iki mina partlay\u0131\u015f\u0131 ba\u015f vermi\u015fdi. \u0130ndiy\u0259d\u0259k unuda bilm\u0259diyim bu hadis\u0259l\u0259r zaman\u0131 4 n\u0259f\u0259r el\u0259 hadis\u0259 yerind\u0259c\u0259 h\u0259lak olmu\u015fdu.<br \/>\nOMON adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 polis d\u0259st\u0259sinin 2 \u0259sg\u0259ri yolun k\u0259nar\u0131nda minaya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Hadis\u0259 yeri qan i\u00e7ind\u0259ydi. OMON-\u00e7ulardan biri h\u0259lak olmu\u015f, dig\u0259ri is\u0259 h\u0259r iki q\u0131\u00e7\u0131n\u0131 itirmi\u015fdi. H\u0259l\u0259 d\u0259 hu\u015fu \u00f6z\u00fcnd\u0259 olan yaral\u0131 polis silah\u0131n\u0131 aln\u0131na dir\u0259yib &#8220;bel\u0259 ya\u015famaqdansa \u00f6lm\u0259k yax\u015f\u0131d\u0131r&#8221;,-deyib at\u0259\u015f a\u00e7d\u0131.<br \/>\nG\u00f6z\u00fcm\u00fcz \u00f6n\u00fcnd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259nin \u015fokundan \u00e7\u0131xmam\u0131\u015f dig\u0259r bir hadis\u0259 ba\u015f verdi. Biziml\u0259 paralel oxuyan \u015eahin v\u0259 Zaur adl\u0131 iki g\u0259nc m\u0259kt\u0259bin h\u0259y\u0259tind\u0259 tapd\u0131qlar\u0131 minan\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u0259rk\u0259n h\u0259lak olmu\u015fdular.<br \/>\n<strong>\u00d6l\u00fcmd\u0259n qurtar\u0131b \u00f6l\u00fcm\u0259 c\u0259hd etdi<\/strong><br \/>\nF\u00fczuli rayonunun B\u00f6y\u00fck B\u0259hm\u0259nli k\u0259ndi i\u015f\u011faldan azad olunandan sonra geri qay\u0131dan ilk sakinl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u018fbd\u00fcl M\u0259mm\u0259dovdur. Dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, o, minaya g\u00f6zl\u0259m\u0259diyi bir \u0259razid\u0259 &#8211; h\u0259mi\u015f\u0259 istifad\u0259 etdiyi c\u0131\u011f\u0131rda d\u00fc\u015f\u00fcb. T\u0259sad\u00fcf\u0259n c\u0131\u011f\u0131rdan k\u0259nara \u00e7\u0131xan \u018fbd\u00fcl mina qurban\u0131 olub. Partlay\u0131\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 bir aya\u011f\u0131n\u0131 dizd\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 itir\u0259n \u018f.M\u0259mm\u0259dov h\u0259rb\u00e7il\u0259rin k\u00f6m\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 hospitala \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan salamat qal\u0131b.<br \/>\n\u018f.M\u0259mm\u0259dov deyir ki, partlay\u0131\u015f ba\u015f verib v\u0259 o, hu\u015funu itirib. N\u0259 ba\u015f verdiyini is\u0259 hospitalda \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 anlay\u0131b.<br \/>\n&#8220;Bu g\u00fcn d\u0259 o partlay\u0131\u015f\u0131n s\u0259si qula\u011f\u0131mdad\u0131r&#8221;, &#8211; dey\u0259n mina qurban\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, hadis\u0259d\u0259n sonra 4-5 il d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc stressd\u0259n \u00e7\u0131xa bilm\u0259yib.<br \/>\n&#8220;Minalar \u018fleyhin\u0259 Kampaniya&#8221; \u0130ctimai Birliyinin s\u0259dri Hafiz S\u0259fixanovun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u018f.M\u0259mm\u0259dov kimi mina qurbanlar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin ilk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 psixoloji yard\u0131ma ehtiyaclar\u0131 var: &#8220;Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, n\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r, n\u0259 d\u0259 indi mina qurbanlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tin\u0259 psixoloji yard\u0131mlar g\u00f6st\u0259rilmir. N\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, mina partlay\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 h\u0259min \u015f\u0259xs \u0259zas\u0131n\u0131 itirm\u0259kd\u0259n \u0259lav\u0259 partlay\u0131\u015f t\u0259sirind\u0259n beynin travmas\u0131 da al\u0131r. Bu da mina qurbanlar\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259, davaran\u0131\u015flar\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir&#8221;.<br \/>\n&#8220;B\u0259z\u0259n b\u0259d\u0259nimin bir hiss\u0259sini itirdiyimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bilmirdim. Protez\u0259 \u00f6yr\u0259\u015fm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirdim. El\u0259 bildirdim ki, k\u0259nardan m\u0259n\u0259 daha \u00e7ox bax\u0131r, m\u0259ni d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r. \u018flil oldu\u011fumu, \u00f6mr\u00fcm boyu bel\u0259 ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckc\u0259 \u00f6z hal\u0131ma ac\u0131y\u0131rd\u0131m&#8221;, &#8211; dey\u0259 \u018f.M\u0259mm\u0259dov qeyd edib.<br \/>\nM\u00fcsahibimiz deyir ki, bu fikrl\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 intihar etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rib. Lakin sonradan h\u0259r iki q\u0131\u00e7\u0131n\u0131, b\u0259d\u0259ninin bir \u00e7ox hiss\u0259l\u0259rini itirmi\u015f insanlar\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259n sonra fikrind\u0259n da\u015f\u0131n\u0131b.<br \/>\n\u018f.M\u0259mm\u0259dov kimi mina qurbanlar\u0131n\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi probleml\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olan psixoloqlar\u0131n fikrinc\u0259, bu c\u00fcr \u015f\u0259xsl\u0259rin depressiyadan \u00e7\u0131xmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r anoloji hadis\u0259l\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f insanlarla t\u0259mas\u0131 yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu t\u0259mas, daha \u0259vv\u0259l eyni problemi ya\u015fam\u0131\u015f \u015f\u0259xsin m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri mina qurban\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynaya bil\u0259r.<br \/>\nApar\u0131lan t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, mina qurbanlar\u0131 aras\u0131nda hadis\u0259d\u0259n sonra intihar ed\u0259nl\u0259r d\u0259 xeyli saydad\u0131r.<br \/>\n<strong>Mina insanlar\u0131n genetikas\u0131na da t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir<\/strong><br \/>\nMinaya d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259n sonra dig\u0259r mina qurbanlar\u0131 kimi \u018f.M\u0259mm\u0259dovun da davran\u0131\u015flar\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verib. Onun \u00f6z\u00fc bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 mina qurbanlar\u0131na f\u0259rqli bax\u0131\u015f\u0131n olmas\u0131 il\u0259 izah edir. Bel\u0259 ki, m\u00fcsahibimiz minaya d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 il sonra ail\u0259 qurmaq ist\u0259y\u0259rk\u0259n \u00e7\u0259tin probleml\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib: &#8220;M\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda ail\u0259 qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcraci\u0259t etdiyim q\u0131zlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri a\u00e7\u0131q dedil\u0259r ki, \u015fik\u0259sts\u0259n, \u0259lils\u0259n. S\u0259ninl\u0259 evl\u0259n\u0259 bilm\u0259rik. B\u0259zi valideynl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 bu fikirl\u0259ri e\u015fitdim. Anlaya bilmir\u0259m, m\u0259g\u0259r \u0259lil insan deyil?&#8230; Bu c\u00fcr qeyri-insani m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 d\u00f6z\u0259 bilm\u0259yib \u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6ld\u00fcrm\u0259k, b\u0259z\u0259n d\u0259 ba\u015f g\u00f6t\u00fcr\u00fcb m\u0259ni anlaya bil\u0259c\u0259k bir yer\u0259 getm\u0259k ist\u0259mi\u015f\u0259m&#8221;.<br \/>\nQeyd ed\u0259k ki, mina problemi art\u0131q insanlara fiziki z\u0259rb\u0259l\u0259r vurmaqla kifay\u0259tl\u0259nmir. Bir m\u00fcdd\u0259t ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra onlar\u0131n h\u0259yat\u0131nda, genetikas\u0131nda \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nMina partlay\u0131\u015f\u0131ndan sonra T\u0259rt\u0259r rayonunun H\u00fcs\u0259nli k\u0259ndinin sakini B\u0259xtiyar \u018fliyev d\u0259 bel\u0259 bir probleml\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib. 2001-ci ilin fevral\u0131nda mina kapsulunun partlamas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 B.\u018fliyev \u0259l barmaqlar\u0131n\u0131 itirib. Hadis\u0259nin \u015fahidi olan h\u0259yat yolda\u015f\u0131 g\u00fccl\u00fc qorxu ke\u00e7irib. Hadis\u0259d\u0259n sonra &#8211; 2001-ci ilin sentyabr\u0131nda do\u011fulan \u00f6vlad\u0131n\u0131n partlay\u0131\u015fdan sonra atas\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259 oldu\u011fu kimi barmaqlar\u0131 yoxdur.<br \/>\nH\u0259kiml\u0259rin fikrinc\u0259, bu c\u00fcr hadis\u0259l\u0259rin ba\u015f verm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Erk\u0259n hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc d\u0259h\u015f\u0259tli hadis\u0259, d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc depressiya ana b\u0259tnind\u0259 \u00f6vlad\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib.<br \/>\n<strong>Mina t\u0259mizl\u0259m\u0259y\u0259 15 il v\u0259 600 milyon dollar<\/strong><br \/>\nAz\u0259rbaycan \u018frazil\u0259rinin Minalardan T\u0259mizl\u0259nm\u0259si \u00fczr\u0259 Milli Agentliyin (ANAMA) t\u0259qdim etdiyi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 v\u0259 c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 mina v\u0259 partlam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlara \u0259n \u00e7ox d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin aktiv getdiyi F\u00fczuli rayonunda rast g\u0259linir. Bu s\u0131rada sonrak\u0131 yerl\u0259ri tutan A\u011fdam v\u0259 T\u0259rt\u0259r rayonlar\u0131 da &#8220;t\u0259hl\u00fck\u0259li rayonlar&#8221; say\u0131l\u0131r. Ymumilikd\u0259 ba\u015f vermi\u015f mina hadis\u0259l\u0259rinin t\u0259xmin\u0259n 255-i F\u00fczuli rayonunun pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb.<br \/>\nANAMA-n\u0131n D\u00fcnya Bank\u0131n\u0131n m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 hesablamalara g\u00f6r\u0259, haz\u0131rda Erm\u0259nistan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131nda olan Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin t\u0259xmin\u0259n 500-600 mln. kvadratmetri mina v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlarla \u00e7irkl\u0259nib. Bu \u0259razini t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 600 mln. AB\u015e dollar\u0131ndan \u00e7ox v\u0259sait v\u0259 15 il\u0259 yax\u0131n vaxt laz\u0131md\u0131r.<br \/>\n<strong>Say\u0131 bilinm\u0259y\u0259n qurbanlar<\/strong><br \/>\nMinal\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq mina qurbanlar\u0131n\u0131n statistikas\u0131n\u0131n apar\u0131lmas\u0131nda bir s\u0131ra probleml\u0259r m\u00f6vcuddur. M\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6t\u0259n il Az\u0259rbaycanda 32 n\u0259f\u0259r mina v\u0259 PHS qurban\u0131 olub. Az\u0259rbaycanda 1991-ci ild\u0259n indiy\u0259d\u0259k 3 min n\u0259f\u0259rin mina partlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n qurban\u0131 olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar toplan\u0131b. Bunlardan 500 n\u0259f\u0259r hadis\u0259 zaman\u0131 v\u0259 ya bundan sonra eyni s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u00fcnyas\u0131n d\u0259yi\u015fib. Minadan z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n m\u00fclki \u015f\u0259xsl\u0259r \u0259sas\u0259n c\u0259bh\u0259 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ya\u015fayan \u0259halidir. Onlar k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 i\u015fl\u0259ri aparark\u0259n, mal-qara otarark\u0259n minaya d\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r.<br \/>\nMina hadis\u0259l\u0259rinin ill\u0259r \u00fczr\u0259 statistikas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n azalma v\u0259 artmalar m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Bel\u0259 ki, 1992-ci ild\u0259 144 hadis\u0259d\u0259 23 n\u0259f\u0259r \u00f6l\u00fcb, 121 n\u0259f\u0259r is\u0259 yaralan\u0131b. 1993-c\u00fc ild\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici m\u00fcvafiq olaraq 123 hadis\u0259 15 \u00f6l\u00fc, 108 yaral\u0131, 1994-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 189 hadis\u0259 23 \u00f6l\u00fc, 166 yaral\u0131 olub. At\u0259\u015fk\u0259s d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 \u0259n \u00e7ox mina v\u0259 PHS hadis\u0259si 2003-c\u00fc ild\u0259 olub. Ba\u015f ver\u0259n 39 hadis\u0259 zaman\u0131 14 n\u0259f\u0259r \u00f6l\u00fcb, 25 n\u0259f\u0259r is\u0259 yaralan\u0131b.<br \/>\nApar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycanda mina qurbanlar\u0131 aras\u0131nda h\u0259rb\u00e7il\u0259r \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir.<br \/>\nQeyd ed\u0259k ki, \u00f6t\u0259n ilin noyabr-dekabr aylar\u0131nda c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259\u0259l\u0259rinin 3 h\u0259rb\u00e7isi minaya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, \u0259sg\u0259rl\u0259rin d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc minalar indiy\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycan istehkam\u00e7\u0131lar\u0131na rast g\u0259linm\u0259yib. M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin ad\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kilm\u0259sini ist\u0259m\u0259y\u0259n y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li r\u0259smisinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, ilkin ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 bu partlay\u0131c\u0131 sursatlar\u0131n Erm\u0259nistandak\u0131 h\u0259rbi zavodlarda istehsal edildiyi m\u0259lum olub. Ehtimallara g\u00f6r\u0259, \u00f6zl\u0259rinin \u0259n\u0259n\u0259vi ziyankalarl\u0131q v\u0259rdi\u015fl\u0259ri davam etdir\u0259n erm\u0259nil\u0259r bu minalar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 s\u0131naqdan \u00e7\u0131xar\u0131rlar.<br \/>\nANAMA-dan veril\u0259n m\u0259lmata g\u00f6r\u0259, indiy\u0259d\u0259k c\u0259bh\u0259 x\u0259ttin\u0259 yax\u0131n \u0259razil\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcxt\u0259lif tipli minalar\u0131n basd\u0131r\u0131lmas\u0131 faktlar\u0131 a\u015fkar edilib. Erm\u0259nil\u0259r minaaxtaran cihazlar\u0131n qeyd\u0259 almad\u0131\u011f\u0131 plastik minalardan, h\u0259tta mina &#8220;lavu\u015fki&#8221;l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirl\u0259r.<br \/>\n<strong>\u018fsg\u0259rl\u0259r niy\u0259 minaya d\u00fc\u015f\u00fcr?<\/strong><br \/>\nH\u0259r il d\u00f6y\u00fc\u015f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n 10-d\u0259k Az\u0259rbaycan h\u0259rb\u00e7isi mina partlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n qurban\u0131 olur. T\u0259hlill\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259rb\u00e7il\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259li mina hadis\u0259l\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 s\u0259b\u0259bd\u0259n ba\u015f verir.<br \/>\nBunlardan birincisi \u0259m\u0259liyyat \u015f\u0259raiti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. H\u0259rbi r\u0259hb\u0259rliyin fikrinc\u0259, m\u00fcxt\u0259lif \u0259m\u0259liyyat \u015f\u0259raitind\u0259 h\u0259rb\u00e7il\u0259rin minaya d\u00fc\u015fm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 bu c\u00fcr faktlar var. D\u00f6y\u00fc\u015f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif istiqam\u0259tl\u0259r\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n qruplar\u0131n he\u00e7 biri, h\u0259tta istehkam\u00e7\u0131lar bel\u0259 mina t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n s\u0131\u011fortalanmay\u0131blar.<br \/>\nApard\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6st\u0259rir ki, minaya d\u00fc\u015f\u0259n g\u0259nc \u0259sg\u0259rl\u0259r b\u0259zi hallarda mina bar\u0259sind\u0259 m\u0259lumats\u0131z olurlar. C\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f n\u00f6vb\u0259t\u00e7iliyini yerin\u0259 yetir\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259r \u0259razid\u0259ki mina t\u0259hl\u00fck\u0259si bar\u0259d\u0259 yet\u0259rinc\u0259 m\u0259lumatland\u0131r\u0131lm\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 onlar minal\u0131 \u0259razil\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 partlay\u0131\u015flar\u0131n qurban\u0131 olurlar.<br \/>\nY\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0259b\u0259b &#8211; d\u00f6y\u00fc\u015f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 m\u00fcdafi\u0259 n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n b\u0259zi amill\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq minas\u0131z \u0259razil\u0259r\u0259 i\u015far\u0259l\u0259rin qoyulmamas\u0131d\u0131r. Bu da son n\u0259tic\u0259d\u0259 bu da qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n \u00e7ox \u00f6z \u0259sg\u0259rl\u0259rimizin minaya d\u00fc\u015fm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir.<br \/>\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0259b\u0259b &#8211; M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin b\u0259yan etdiyi kimi, birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 minalar\u0131n qaydas\u0131z \u015f\u0259kild\u0259, nec\u0259 g\u0259ldi basd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Sonradan b\u0259zi \u0259razil\u0259rin x\u0259rit\u0259si itdiyind\u0259n h\u0259r iki t\u0259r\u0259f bunun \u0259ziyy\u0259tini \u00e7\u0259km\u0259li olur.<br \/>\nSon 3 ild\u0259 orduda mina itkil\u0259rinin ba\u015f verm\u0259 s\u0259b\u0259bl\u0259rinin t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, b\u0259zi hallarda \u0259sg\u0259rl\u0259r tam f\u0259rqli stiuasyada mina qurban\u0131 olublar. Bura h\u0259rb\u00e7il\u0259rin m\u0259suliyy\u0259tsizliyind\u0259n tutmu\u015f, komandir v\u0259 r\u0259isl\u0259rin xidm\u0259t\u0259 he\u00e7 bir aidiyyat\u0131 olmayan tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131n (minal\u0131 \u0259razid\u0259 borular\u0131n v\u0259 tikilil\u0259rin s\u00f6k\u00fclm\u0259si v\u0259 s.) verilm\u0259si v\u0259 s. var. Xat\u0131rladaq ki, \u00f6t\u0259n ilin aprelind\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda 2 \u0259sg\u0259r \u00f6zl\u0259rin\u0259 aid olmayan \u0259razid\u0259 qaz\u0131nt\u0131 aparark\u0259n minaya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fc\u0259llif: R\u0259\u015fad S\u00fcleymanov, &#8220;Ekspress&#8221; q\u0259zeti, 07-09 iyun 2008 Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 s\u0131naqdan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r U\u015faql\u0131\u011f\u0131m\u0131z c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 ke\u00e7diyind\u0259n mina probleminin a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131 da ham\u0131dan \u00e7ox duyan b\u0259lk\u0259 d\u0259 bizl\u0259r olmu\u015fuq. Mina v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursatlar\u0131n insanlara vurdu\u011fu a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259r g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnd\u0259 olub. 1994-c\u00fc ilin may ay\u0131nda k\u0259ndimiz\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131q. At\u0259\u015fk\u0259s yenic\u0259 imzaland\u0131\u011f\u0131ndan k\u0259ndl\u0259rd\u0259 yerli sakinl\u0259r \u00e7ox az [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-194","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-xeberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/194","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=194"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/194\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iepf-ngo.org\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}